Straciłeś pracę? Sprawdź, czy masz prawo do odprawy

· 6.9k odsłon · Skomentuj! · Autor:
Straciłeś pracę? Sprawdź, czy masz prawo do odprawy1 zdjęcie

Czy w Niemczech pracobiorcy należy się w ramach zakończenia stosunku pracy odprawa? Odpowiedź na to pytanie zależy od tego, czy zapytamy teoretyka czy praktyka. W teorii odprawa się z reguły nie należy, niemieckie prawo pracy tylko w rzadkich przypadkach ją przewiduje.

W praktyce odprawa jest z reguły głównym tematem negocjacji pracobiorcy lub jego adwokata z pracodawcą w ramach zakończenia stosunku pracy i jest z reguły na końcu ustalana i wypłacana.

Odszkodowanie za przedwczesną utratę miejsca pracy (Verfrühungsschaden)

Odprawę należy odróżnić od odszkodowania za utratę miejsca pracy według kodeksu cywilnego. Dotyczy to w pewnym sensie odwrotnej sytuacji. Tutaj ze względu na to, że pracodawca rażąco łamie umowę o pracę, pracobiorca wypowiada ją bezterminowo i żąda odszkodowania za przedwczesną utratę miejsca pracy. Takie odszkodowanie będzie z reguły wyższe niż odprawa, ponieważ u jego podstaw leży zawinienie pracodawcy. Klasycznymi przykładami są dyskryminacja pracobiorcy, seksualne molestowanie przez pracodawcę lub innego pracobiorcę, na które nie reaguje pracodawca.

Ustawowe prawo do odprawy

Ustawy przewidują prawo do odprawy tylko w następujących przypadkach. Jeżeli sąd pracy przez wyrok (Auflösungsurteil) rozwiąże stosunek pracy na wniosek pracobiorcy lub pracodawcy, ponieważ trwanie stosunku pracy nie jest do przyjęcia dla wnioskodawcy, ale jednocześnie nie istnieje prawomocne zakończenie tego stosunku pracy – przykładowo wypowiedzenie pracodawcy jest nieważne. Jeżeli umowa zbiorowa (Tarifvertrag) lub plan socjalny (Sozialplan) przewiduje odprawy – ma to z reguły miejsce w razie zbiorowych zwolnień (Massenentlassung). Podobnej sytuacji dotyczy odprawa w ramach wyrównania niekorzyści (Nachteilsausgleich) przy restrukturyzacji zakładu pracodawcy.

Odprawa w ramach umowy znoszącej stosunku pracy (Aufhebungsvertrag)

Pracodawca może pracodawcy zaoferować umowę znoszącą stosunku pracy, która ma zastąpić wypowiedzenie. Takie rozwiązanie jest szczególnie korzystne dla pracodawcy, ponieważ taką umowę dużo trudniej zakwestionować przed sądem niż zwykłe wypowiedzenie. Zatem w miarę dobrze poinformowany pracobiorca zaakceptuje taką umowę tylko wtedy, jeżeli w pakiecie regulacji będzie zawarta odpowiednia odprawa. Umowę można zakwestionować przed sądem pracy, jeżeli pracodawca dopuszcza się dyskryminacji pewnych grup pracobiorców. Przykładowo oferuje niższe odprawy ze względu na płeć lub narodowość – niemieccy mężczyźni otrzymają lepsze oferty niż kobiety pochodzenia polskiego.

Odprawa w ramach ugody (Abfindungsvergleich)

Najczęściej w Niemczech dochodzi do wypłacenia odprawy w ramach ugody przed sądem pracy w ramach procesu przeciwko wypowiedzeniu (Kündigungsschutzklage) ze strony pracodawcy. Ponad 90% tych procesów kończy się ugodą, często nawet już przed rozprawą, jeżeli adwokaci stron bez pomocy sędziego dojdą do konsensusu, który sąd już tylko zaocznie potwierdza decyzją sądową. Pracodawca jest z reguły zainteresowany tym, aby jak najszybciej zakończyć spór sądowy. Jego ryzyko jest, że po wielomiesięcznym sporze sąd uzna, że wypowiedzenie jest nieważne i pracodawca musi wypłacić wynagrodzenie przez cały czas trwania sporu wstecz. Z drugiej strony pracobiorca często w ogóle nie chce wrócić do pracy, tylko zależy mu na odprawie.

Odprawa w zamian za rezygnację ze sporu sądowego

Pracodawca może też wypowiadając stosunek pracy ze względów zakładowych w wypowiedzeniu napisać, że wypłaci odprawę, jeżeli pracobiorca zrezygnuje z pozwu przeciwko wypowiedzeniu. Po minięciu terminu na złożenie pozwu pracobiorca może zażądać wypłatę obiecanej odprawy. Przezorny pracodawca raczej tak postąpi, oszczędzając sobie koszty postępowania przed sądem pracy.

Wysokość odprawy

Ustawowo wysokość odprawy jest tylko uregulowana w przypadku paragrafu o odprawie w zamian za rezygnację ze sporu sądowego. Tutaj wysokość odprawy jest uzależniona od stażu pracy pracodawcy u pracobiorcy. Za każdy przepracowany rok należy się pół średniego miesięcznego wynagrodzenia brutto, okres ponad sześciu miesięcy jest zaokrąglany do góry, okres poniżej sześciu miesięcy na dół. Jeżeli zatem pracobiorca średnio zarabia EUR 5.000 brutto miesięcznie i pracował u pracodawcy 19 lat i siedem miesięcy, to odprawa powinna wynosić tutaj EUR 50.000. Kwota ta jest kwotą brutto.

Większość sądów pracy w Niemczech też przy zaproponowaniu ugody sądowej odwołuje się do tej regulacji przy czym oczywiście uwzględnia też konkretną sytuację sądowo i jak ocenia ryzyko obu stron sporu.

Koszty odprawy

Prawodawca zachęca strony do zawarcia ugody tym, że w razie ugodowego zakończenia sporu w pierwszej instancji przed sądem pracy, nie pobiera kosztów sądowych. Strony sporu też nie muszą zwracać sobie nawzajem wydatków na honorarium adwokatów w razie przegranej. Zatem ryzyko finansowe pracobiorcy przy składaniu pozwu przeciwko wypowiedzeniu jest bardzo ograniczone i dotyczy tylko honorarium własnego adwokata. Tutaj dodatkowo może pomóc ubezpieczenie ochrony prawnej (Rechtsschutzversicherung) lub sam sąd, który osobom w trudnej sytuacji finansowej może zapłacić honorarium adwokata w ramach zwolnienia z kosztów procesowych (Prozesskostenhilfe). Zatem pozew przeciwko wypowiedzeniu z zamiarem uzyskania odprawy prawie zawsze się opłaca.

Składki socjalne

Od prawdziwych odpraw, wypłacanych za utratę miejsca pracy, nie odciąga się składek do kas socjalnych.

Inaczej wygląda sytuacja, jeżeli pracodawca deklaruje coś jako odprawę, co tak naprawdę nie jest odprawą, aby zaoszczędzić na składkach do kas socjalnych. Przykładowo pracobiorca ma jeszcze roszczenie o wypłatę za nadgodziny i nie pobrany urlop. Pracodawca i pracobiorca uzgodnią, że zamiast wypłacić ekwiwalent i odprowadzenie składek socjalnych, pracodawca deklaruje roszczenie jako odprawę i nie odprowadzi od niej składek socjalnych tylko w całości wypłaci. Tutaj mamy do czynienia z nieprawdziwą odprawą.

Podatek PIT

Odprawa jest dochodem w sensie ustawy PIT i zatem podlega opodatkowaniu, zatem pracodawca jest zobowiązany do odprowadzenia od niej podatku od wynagrodzenia (Lohnsteuer).

W prawie podatkowym istnieje ulga dla odpraw w formie rozwiązania jednej-piątej (Fünftelregelung). Ponieważ niemiecka stawka PIT jest progresywna, to jednorazowy duży dochód w formie odprawy może doprowadzić do niewspółmiernego wzrostu stawki podatkowej. Tutaj przez ulgę jednej-piątej traktuje się dochód z odprawy jakby został zarobiony w ciągu pięciu lat a nie w ciągu roku. Jeżeli zatem podatnik przy składaniu rozliczenia za rok, w którym otrzymał odprawę, odpowiednio deklaruje dochód z odprawy i postawi właściwy wniosek, to może odzyskać dużą część lub nawet cały podatek od wynagrodzenia odprowadzony przez pracodawcę.

Świadczenia dla bezrobotnych

Urzędy pracy mogą zawiesić wypłacanie świadczeń dla bezrobotnych (Sperrzeit) do dwunastu tygodni, jeżeli pracobiorca nie broni się sądowo przeciwko wypowiedzeniu, szczególnie jeżeli chodzi o zwolnienie dyscyplinarne. Aby zapobiec zawieszeniu należy też zadbać o to, aby ugoda była odpowiednio sformułowana. Zawsze może być problem, jeżeli w ugodzie nie jest odpowiednio napisane, że do rozwiązania umowy dochodzi ze względów zakładowych pracodawcy a nie powodów w osobie pracobiorcy. Jeżeli bowiem urząd pracy dojdzie do wniosku, że pracobiorca zawinił utracie miejsca pracy, zawiesi świadczenia.

Odprawę nie zalicza się na zwykłe świadczenia bezrobotne (Arbeitslosengeld I). Może dojść do uwzględnienia odprawy przy wypłacie socjalnych świadczeń bezrobotnych (Arbeitslosengeld II), jeżeli pracobiorca z jakiegoś powodu zaraz po zakończeniu stosunku pracy nie uzyska prawa do zwykłych świadczeń bezrobotnych. Tutaj ewentualnie można się umówić w ugodzie na to, że odprawa zostanie wypłacona w innym terminie lub w formie rat.

Pomoc adwokata

Przy pozasądowym lub sądowym negocjowaniu odprawy pracobiorca może też posłużyć się adwokatem jako pełnomocnikiem, który będzie jego interesy reprezentował wobec pracodawcy. Tutaj ewentualnie należy się zastanowić nad zawarciem ubezpieczenia od ochrony prawnej (Arbeitsrechtsschutz) w odpowiednim terminie, aby koszty związane z honorarium zostały przejęte przez ubezpieczyciela. Druga strona w negocjacjach bardzo często będzie reprezentowana przez prawnika - adwokata z zewnątrz lub albo prawnika z oddziału prawnego pracodawcy. Bez pomocy adwokata pracobiorca zatem już na starcie będzie w słabszej pozycji negocjacyjnej.

Zdjęcie: pixabay.com, autor: geralt

Polub to!
Wybrane specjalnie dla Ciebie

Najnowsze artykuły