Choroba pracownika. Jakie prawa ma pracodawca w Niemczech?

Z poniższego artykułu dowiesz się: 

• Kiedy trzeba poinformować pracodawcę o przebywaniu na zwolnieniu lekarskim?
   
• Jak wygląda kontrola stanu zdrowia pracownika przez pracodawcę?
   
• Czy może dojść do przymusowego odesłania chorego pracownika do domu?
   
• Jakie sytuacje dają prawo pracodawcy do wstrzymania wynagrodzenia, gdy osoba zatrudniona jest na zwolnieniu lekarskim?
   
• Kiedy pracodawca nie może blokować wypłaty wynagrodzenia?
   
• Czy będąc na zwolnieniu lekarskim, można zostać zwolnionym? 
   
• W jakiej sytuacji pracownik będący na zwolnieniu lekarskim może wrócić do pracy? 

W jakim czasie pracownik musi poinformować pracodawcę o przebywaniu na zwolnieniu lekarskim? 

Zgłoszenie niezdolności do pracy powinno nastąpić niezwłocznie, zaraz po stwierdzeniu, że wykonywanie obowiązków służbowych nie jest możliwe. Termin ten ma kluczowe znaczenie, ponieważ od momentu poinformowania pracodawcy rozpoczyna się ochrona pracownika wynikająca z przepisów prawa pracy.

W niemieckim systemie prawnym obowiązuje zasada, zgodnie z którą zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy (Arbeitsunfähigkeitsbescheinigung – AU) należy dostarczyć najpóźniej czwartego dnia choroby. Pracodawca ma jednak prawo zażądać przedstawienia dokumentu wcześniej, nawet od pierwszego dnia nieobecności.

Osoby objęte ustawowym ubezpieczeniem zdrowotnym korzystają z elektronicznego systemu eAU. Lekarz generuje odpowiednie zaświadczenie cyfrowo, a następnie jest ono automatycznie przekazywane pracodawcy. Dzięki temu proces formalny odbywa się szybciej, a pracownik nie musi dostarczać dokumentu do pracodawcy. 

Czy pracodawca może skontrolować stan zdrowia pracownika, który przebywa na zwolnieniu lekarskim? 

Pracodawca nie ma dostępu do szczegółowych danych medycznych zatrudnionego. Zaświadczenie o niezdolności do pracy nie zawiera diagnozy, a jedynie informację o okresie nieobecności. Dane dotyczące przyczyny choroby trafiają wyłącznie do kasy chorych, która rejestruje je w systemie.

Inne zasady obowiązują w przypadku chorób zakaźnych. Jeżeli zachodzi ryzyko rozprzestrzenienia się wirusa lub innego zagrożenia epidemiologicznego, konieczne jest poinformowanie pracodawcy o zakażeniu, co umożliwia wdrożenie działań ochronnych dla pozostałych pracowników.

Zapytanie pracodawcy do kasy chorych o stan zdrowia pracownika

Pracodawca w Niemczech ma możliwość skierowania zapytania do kasy chorych o zasadność wystawienia zwolnienia lekarskiego. Instytucja ta może zweryfikować, czy częste nieobecności pracownika są związane z przewlekłym problemem zdrowotnym, wymagającym regularnego leczenia. Ubezpieczyciel nie przekazuje jednak szczegółów diagnozy - jedynie potwierdza, to czy słusznie wystawiono zwolnienie lekarskie.

Osobista wizyta pracodawcy 

Kontrola zdrowia pracownika w miejscu jego pobytu nie jest standardową praktyką. Każda osobista wizyta pracodawcy wymaga wcześniejszego uzgodnienia i nie stanowi obowiązku pracownika. Niedopuszczalne są również jakiekolwiek formy presji czy groźby zwolnienia z pracy mające na celu wymuszenie informacji o stanie zdrowia.

Czy chory pracownik może zostać odesłany przez pracodawcę do domu? 

Jeśli stan zdrowia pracownika powoduje zagrożenie w miejscu pracy, pracodawca ma prawo odesłać go do domu. Decyzja taka podejmowana jest nie tylko w trosce o chorego, lecz także w celu ochrony innych osób przed potencjalnym ryzykiem zakażenia lub zarażenia się. 

Sytuacja komplikuje się szczególnie wtedy, gdy zatrudniony stawia się do pracy z widocznymi objawami choroby, które mogą zwiększać prawdopodobieństwo wypadku. W takich okolicznościach pracodawca zobowiązany jest uniemożliwić wykonywanie zadań służbowych, ponieważ zignorowanie zagrożenia mogłoby skutkować odpowiedzialnością za ewentualne zdarzenia losowe.

Kiedy pracodawca nie może wstrzymać wypłaty wynagrodzenia w czasie, gdy pracownik przebywa na zwolnieniu lekarskim? 

Pracownicy w Niemczech, zatrudnieni na podstawie umowy o pracę, niezależnie od tego, czy obejmuje ona pełny etat, czy część etatu, zachowują prawo do otrzymywania wynagrodzenia podczas choroby przez pierwsze sześć tygodni niezdolności do pracy. Po upływie tego okresu ciężar finansowania świadczeń przejmuje kasa chorych, która wypłaca zasiłek chorobowy w przypadku przedłużającej się niedyspozycji.

Samodzielne wstrzymanie wypłaty wynagrodzenie przez pracodawcę

Pracodawca nie może samodzielnie wstrzymać wypłaty wynagrodzenia w trakcie obowiązywania okresu ochronnego przewidzianego przez przepisy. Subiektywna ocena sytuacji czy osobiste przekonania pracodawcy nie stanowią podstawy do takiego działania. 

W jakich sytuacjach pracodawca może wstrzymać wypłatę wynagrodzenia, gdy pracownik przebywa na zwolnieniu lekarskim? 

Pracodawca może odmówić wypłaty wynagrodzenia w sytuacjach, gdy pojawiają się poważne wątpliwości co do autentyczności zwolnienia lekarskiego. 

Najczęściej dzieje się tak w przypadku dostarczenia zaświadczenia tuż przed zakończeniem umowy o pracę lub w okresie wypowiedzenia. Podejrzenia budzi także natychmiastowe podjęcie nowego zatrudnienia tuż po rozwiązaniu dotychczasowego stosunku pracy.

Sporne zwolnienia lekarskie a orzecznictwo sądów

Niemieckie sądy pracy wielokrotnie potwierdzały, że pracodawcy mają prawo podważać zasadność wystawionych zwolnień. W takich przypadkach ciężar dowodu spoczywa na pracowniku, który musi wykazać rzeczywisty stan chorobowy. Analizowane są zarówno dokumenty medyczne, jak i okoliczności, w których zaświadczenie zostało wystawione. Brak wystarczających dowodów może prowadzić do wstrzymania wypłaty świadczeń.

Choroba spowodowana zaniedbaniem pracownika

Prawo do wynagrodzenia nie przysługuje, jeśli niezdolność do pracy powstała w wyniku rażącego niedbalstwa lub świadomego działania zatrudnionego. Do najczęściej wskazywanych sytuacji należą:

• wypadki drogowe spowodowane naruszeniem przepisów,
   
• urazy odniesione podczas bójki,
   
• obrażenia wynikające z wykonywania niebezpiecznych czynności bez przestrzegania zasad bezpieczeństwa.

W takich przypadkach pełna odpowiedzialność za skutki zdrowotne spoczywa na pracowniku, co wyklucza prawo do otrzymywania wynagrodzenia w okresie choroby.

Ponowne zachorowanie a prawo do wynagrodzenia

Wynagrodzenie nie jest wypłacane także wtedy, gdy dochodzi do nawrotu tej samej choroby i nie zostały spełnione określone kryteria czasowe. Brak prawa do świadczeń występuje, jeśli od zakończenia poprzedniego okresu niezdolności nie minęło 12 miesięcy lub gdy między dwoma okresami absencji nie wystąpiła co najmniej sześciomiesięczna przerwa, w której pracownik był zdolny do wykonywania obowiązków zawodowych.

Czy pracodawca może zwolnić pracownika, przebywającego na zwolnieniu lekarskim? 

Zgodnie z informacjami udostępnionymi przez IG Metall, pracodawcy w Niemczech nie są zobowiązani do przedstawiania powodów zwolnienia pracowników posiadających zaświadczenia lekarskie. Przepisy dotyczące zatrudnienia pozwalają na rozwiązanie umowy o pracę z pracownikiem, który jest niezdolny do pracy, szczególnie jeśli jego nieobecności uznaje się za "nieusprawiedliwione" - to te przekraczające 6 tygodni rocznie, podczas gdy pracodawcy zazwyczaj akceptują do 30 dni obejmujących zwolnienia lekarskie w ciągu roku.

W przypadku rozważania zwolnienia, pracodawca musi wziąć pod uwagę nie tylko historię nieobecności pracownika, ale również negatywne prognozy dotyczące jego zdolności do pracy w przyszłości oraz konieczność zrównoważenia interesów obu stron. Jeżeli analiza tych trzech czynników okaże się niekorzystna dla pracownika, może to skutkować rozwiązaniem umowy o pracę. 

Czy pracodawca może zezwolić na wcześniejszy powrót do pracy, gdy pracownik przebywa na zwolnieniu lekarskim? 

Powrót do obowiązków zawodowych, za zgodą pracodawcy, może nastąpić jeszcze przed zakończeniem okresu zwolnienia lekarskiego, o ile stan zdrowia pracownika na to pozwala. Nie istnieje obowiązek przedstawienia dodatkowego zaświadczenia lekarskiego o odzyskaniu pełnej sprawności, ponieważ wystawiane zwolnienie wskazuje jedynie przewidywany czas niezdolności do pracy, a nie moment całkowitego wyzdrowienia

Jeśli samopoczucie poprawi się wcześniej, pracownik ma obowiązek niezwłocznego wznowienia wykonywania zadań zawodowych, nawet gdy zwolnienie formalnie jeszcze obowiązuje.

Problem pojawia się w sytuacji, gdy stan zdrowia pozwala na częściowe wykonywanie obowiązków, np. przez kilka godzin dziennie. Niemieckie przepisy nie przewidują pojęcia „częściowej zdolności do pracy”, dlatego pracownik musi być w pełni gotowy do podjęcia wszystkich obowiązków służbowych. W przeciwnym razie pracodawca nie może wyrazić zgody na powrót do pracy. 

Źródło zdjęcia: Studio Romantic - stock.adobe.com