Co się dzieje z niezapłaconym mandatem w Niemczech?

Według portalu informacyjnego przeznaczonego dla osób, które popełniły przestępstwo w Dolnej-Saksonii, w tym kraju związkowym regularnie w więzieniu przebywa 450 osób, które nie zapłaciły kary grzywny – głównie ją ignorując. Działanie to nazywane jest “aresztem zastępczym”. 

W przypadku niezapłaconego mandatu również może dojść do podobnej sytuacji w szczególnych okolicznościach, ponieważ mandat stanowi uproszczoną procedurę nakładania grzywny. 

Co się dzieje z niezapłaconym mandatem w Niemczech? 

Nieopłacenie mandatu w Niemczech niesie za sobą dosyć wyraźne konsekwencje, jednak cały proces składa się trzech etapów, który w gruncie rzeczy jest nieco skomplikowany. Dla jego lepszego zrozumienia, przedstawiamy każdy etap osobno. 

Etap pierwszy: Naliczanie dodatkowych kosztów

Kierowca otrzymuje decyzję o wystawieniu mandatu (Bußgeldbescheid). Od daty doręczenia rozpoczyna się bieg 14 dni, w trakcie których kierowca może opłacić grzywnę lub wnieść sprzeciw. W przypadku zignorowania mandatu, po upływie 14 dni niemiecki urząd ds. mandatów (Bußgeldstelle) nalicza dodatkową opłatę administracyjną za każde następne wysłane upomnienie oraz dolicza koszty wysyłki listu poleconego. 
 

Warto wiedzieć: W przypadku wniesienia sprzeciwu należy przedstawić dokładny argument, który podważy zasadność wystawionego mandatu. Tłumaczenia związane z niezrozumieniem treści otrzymanego listu lub samym faktem nieotrzymania listu, nie są uwzględniane przez niemieckich urzędników. Sporą szansą na powodzenie jest wskazanie błędów formalnych, jednak przed decyzją o wniesienie sprzeciwu warto skonsultować się z prawnikiem. 

Etap drugi: Egzekucja administracyjna

Niezapłacony mandat w Niemczech staje się problemem, ponieważ informacja o braku zapłacenia grzywny trafia do centralnej bazy danych. To oznacza, że w przypadku popełnienia kolejnego wykroczenia nie będzie można liczyć na lżejsze traktowanie ze strony funkcjonariusza policji. Oczywiście niemiecka policja w przypadku zatrzymania zobaczy w systemie informację o zaległości związanej z nieopłaconym mandatem. 

Co więcej, nawet w sytuacji rutynowej kontroli drogowej niemiecka policja ma prawo natychmiast wezwać do uregulowania mandatu na miejscu za pomocą karty płatniczej. Jeśli kierowca odmówi zapłaty, tłumacząc że nie posiada przy sobie karty, prawo w Niemczech pozwala na zarekwirowanie do czasu uregulowania mandatu, wartościowego przedmiotu w tym nawet to zatrzymania pojazdu. 

Etap trzeci: Przekazanie sprawy do polskich władz 

Wiele osób żyje w błędnym przekonaniu, że mandat otrzymany w Niemczech nie podlega egzekucji na terenie Polski. Unijna dyrektywa 2005/214/WSiSW daje możliwość wzajemnego uznawania i realizacji mandatów wystawionych w krajach członkowskich UE. Oznacza to, że kara grzywny jest tam samo egzekwowana w Polsce pod warunkiem, że kwota wystawionego mandatu przekracza 70 euro. 

Procedura wygląda następująco: 

• Niemiecki urząd przesyła wniosek o egzekucję do odpowiedniego sądu rejonowego w Polsce (właściwego dla miejsca zamieszkania kierowcy). 
   
• Polskie sądy sprawdzają, czy procedura została zrealizowana zgodnie z prawem. Po uznaniu orzeczenia przez sąd, sprawa nabiera statusu krajowego.
   
• Po zatwierdzeniu przez sąd, sprawa trafia do polskiego komornika. 

Kierowca, który otrzymał mandat w Niemczech musi liczyć się z tym, że kara zostanie przeliczona na złotówki według aktualnego średniego kursu NBP. Następnie do przeliczonej kwoty zostaną doliczone polskie koszty egzekucyjne. Komornik ma prawo zająć rachunek bankowy, część wynagrodzenia, czy dokonać zajęcia innego przedmiotu, ponieważ jego celem jest skuteczne odzyskanie należności na rzecz niemieckiego fiskusa.

Co jeszcze grozi za niezapłacenie mandatu w Niemczech? 

Wiemy już, że za niezapłacony mandat grozi egzekucja komornicza. Jednak w bardziej szczególnych przypadkach, gdy kierowca świadomie unika jego zapłacenia, a komornik nie ma możliwości odzyskania należności, stosowany jest tak zwany “areszt zastępczy” znany w Niemczech jako Erzwingungshaft. 

Wspomniany areszt może trwać od kilku dni do maksymalnie 6 tygodni i odpowiada liczbie stawek dziennych orzeczonych przez sąd, a nie wysokości samej kary grzywny. Oznacza to, że nia ma znaczenia, czy osoba ukarana ma do zapłacenia 5 tys. euro czy 600 euro. 

Po 1 lutym 2024 roku liczba dni aresztu zastępczego w Niemczech jest wyliczana inaczej niż wcześniej i odpowiada połowie liczby stawek dziennych. Przykładowo, jeśli sąd orzekł, że mandat wynosi 10 stawek dziennych, to osoba będzie musiała spędzić w niemieckim areszcie 5 dni - wcześniej byłoby to 10 dni. 
 

Warto wiedzieć: Nakaz odbycia aresztu zastępczego jest wysyłany listownie przez sąd rejonowy na adres zameldowania w Niemczech. Nieodebranie listu wiąże się z tym, że jest on uprawomocniony a to oznacza, że funkcjonariusze policji mogą doprowadzić osobę do aresztu np. w trakcie zatrzymania pojazdu do kontroli drogowej. 

Jak się obronić przed aresztem zastępczym w Niemczech?

Areszt zastępczy stanowi ostateczność, co oznacza że wcześniej można podjąć kilka czynności, dzięki którym takiej kary można uniknąć. 

Płatność mandatu w ratach 

Pierwszą jest złożenie wniosku o zapłatę kary grzywny wynikającej z wystawionego mandatu w ratach. Podstawą prawną w tym przypadku jest § 42 niemieckiego kodeksu karnego (StGB). Zapłacenie mandatu w ratach może zostać uznane, gdy ze względu na trudną sytuację osobistą, nie jest możliwe jego jednorazowe opłacenie w całości. 

Wniosek o rozłożenie płatności na raty należy złożyć do właściwej prokuratury i musi on zawierać faktyczne uzasadnienie uniemożliwiające opłacenie w całości. Do wniosku należy także dołączyć wszelkie dokumenty potwierdzające trudną sytuację finansową np. wyciągi z wypłat z konta bankowego czy oświadczenie dotyczące pobieranych zasiłków przyznawanych osobom znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. 

Odbycie prac społecznych 

Uniknięcie aresztu zastępczego w Niemczech jest również możliwe poprzez wykonywanie różnego rodzaju prac społecznych. Taką formę odbycia kary, pod pewnymi warunkami, może wymierzyć prokurator. Osoba skazana zazwyczaj wykonuje pracę przez 6 godzin dziennie, co odpowiada równej wartości jednego dnia aresztu zastępczego. W szczególnych okolicznościach czas pracy społecznej może zostać skrócony do trzech godzin. 

Najczęściej prace społeczne obejmują utrzymanie czystości, dbanie o tereny zielone, sprzątanie nagrobków, wykonywanie prac pomocniczych. Instytucje w których realizowana jest praca społeczna w Niemczech najczęściej obejmuje kościoły, kluby sportowe, domy opieki i szpitale, schroniska dla zwierząt czy publicznie dostępne obiekty sportowe. 

Wniosek o odroczenie odbycia aresztu zastępczego 

W szczególnych przypadkach można złożyć wniosek do sądu o odroczenie odbycia aresztu zastępczego w sytuacji, gdy osoba skazana oczekuje w najbliższym czasie zmiany sytuacji finansowej. Na przykład, może to być podjęcie nowej pracy, oczekiwanie na otrzymanie większej ilości pieniędzy pozwalającej spłacić karę grzywny lub otrzymanie zwrotu podatku. Do wniosku należy dołączyć dokumenty potwierdzające zmianę sytuacji. 

Obrona przed niezłożeniem sprzeciwu w terminie 

Niemieckie prawo na podstawie §§ 44 niemieckiego Kodeksu postępowania karnego (StPO) dopuszcza odwołanie się od niedotrzymania terminu wniesienia sprzeciwu. Dotyczy to zarówno sytuacji, gdy mandat został wystawiony i wydano nakaz jego zapłaty oraz sytuacji, gdy wydano nakaz odbycia aresztu zastępczego. 

W takiej sytuacji brak niezłożenia sprzeciwu w terminie trzeba udowodnić. Najczęściej stosowane argumenty, to pobyt w szpitalu, wydłużony urlop lub brak możliwości odebrania korespondencji ze względu na zmianę adresu zamieszkania. Wniosek trzeba złożyć najpóźniej w ciągu jednego dnia od czasu, w którym doszło do wygaśnięcia zdarzenia uniemożliwiającego wniesienie sprzeciwu. Przykładowo, jeśli list otrzymano 13 kwietnia 2026 roku, a powrót ze szpitala nastąpił 20 kwietnia, to najpóźniej 21 kwietnia trzeba złożyć wniosek.
 

Ważne: Procedura cofnięcia unieważnienia wniesienia sprzeciwu jest w Niemczech bardzo skomplikowana, dlatego zalecamy skorzystanie z pomocy adwokata. 

Co się dzieje, gdy mandat zostanie opłacony podczas przebywania w areszcie zastępczym w Niemczech? 

Podczas odbywania kary aresztu zastępczego znajomi lub osoby z rodziny mogą w dowolnym momencie zapłacić karę grzywny. Takie działanie skutkuje natychmiastowym zwolnieniem osoby skazanej z odbywania kary. 

Dla wyroków wydanych przed 1 lutym 2024 roku, grzywna ulega obniżeniu o jedną stawkę stawkę dzienną, a w przypadku osób skazanych po 1 lutym 2024 roku, o dwie stawki dziennie. 

Niezapłacony mandat w Niemczech - podsumowanie 

Brak zapłacenia mandatu w Niemczech niesie za sobą dwie, różne konsekwencje. W pierwszej kolejności, gdy należność nie jest uregulowana, dochodzi do egzekucji komorniczej. Zajmowane jest zazwyczaj konto bankowe i z niego potrącane są środki na spłatę zadłużenia. 

Jeśli komornik nie ma możliwości odzyskania należności, sprawa kierowana jest do sądu, który nakłada nakaz odbycia kary aresztu zastępczego. Czas pobytu w takim areszcie jest obliczany według stawek dziennych i nie jest ściśle związany z samą wysokością otrzymanego mandatu. 

Pobyt w areszcie zastępczym nie jest odnotowywany w zaświadczeniu o niekaralności, ponieważ nie jest sam w sobie postępowaniem karnym ale tylko w sytuacji, gdy wartość stawek dziennych nie przekracza 90. Wyjątek od tej sytuacji powstaje w momencie, w którym osoba skazana ma na koncie inne wyroki. 

Najlepszą strategią jest jak najszybsze reagowanie na otrzymany mandat, a w bardziej skomplikowanych sytuacjach należy skorzystać z pomocy adwokata. 

Adnotacja: Opracowany tekst nie stanowi pomocy prawnej. Ma za zadanie przedstawić, co się dzieje, gdy mandat nie zostanie opłacony i jakie wynikają konsekwencje. Jeśli masz problemy lub wątpliwości, skontaktuj się z adwokatem w celu zasięgnięcia fachowej porady. 

Zdjęcie: Andrii Lemelianenko – stock.adobe.com