Czas pracy w Niemczech: Co dotyczy pracownika?

Kluczowa dla osób zatrudnionych na umowę jest niemiecka ustawa o czasie pracy (ArbZG). Jej celem jest ochrona pracownika pod kątem maksymalnego czasu pracy, przerw oraz wykonywania obowiązków w dni ustawowo wolne od pracy. Jednak oprócz samej ustawy istnieje również szereg innych przepisów, które regulują inne, ważne kwestie dotyczące czasu pracy w Niemczech. 

Co przysługuje pracownikowi w Niemczech, jeśli chodzi o czas pracy - lista

Osoba zatrudniona w Niemczech na umowę o pracę, obejmującą pełny lub niepełny etat, może liczyć na: 

• Górny limit dziennego czasu pracy
   
• Górny limit tygodniowego czasu pracy
   
• Górny limit miesięcznego czasu pracy
   
• Wliczanie do czasu pracy wykonywania określonych czynności
   
• Przerwa w pracy
   
• Nadgodziny 
   
• Urlop wypoczynkowy
   
• Urlop edukacyjny 
   
• Urlop okolicznościowy 

Jaki jest dzienny czas pracy w Niemczech? 

Dzienny czas pracy w Niemczech w ciągu dnia zazwyczaj wynosi 8 godzin, jednak w niektórych przypadkach może on zostać wydłużony do 10 godzin. Taka sytuacja może zaistnieć, gdy średnia liczba przepracowanych godzin z ostatnich sześciu miesięcy nie wynosi więcej niż 8 godzin dziennie. 

Wyjątki dla niektórych osób 

W grupie osób objętych wyjątkowymi zasadami związanymi z czasem pracy, znajdują się kobiety w ciąży oraz osoby posiadające orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności: 

• Kobieta w ciąży nie może pracować dłużej niż 8,5 godzin dziennie, 
   
• Osoba niepełnosprawna ze znacznym stopniem niepełnosprawności może skorzystać z prawa do wykonywania pracy przez mniej niż 8 godzin na dzień, 

Niemieckie prawo określa także maksymalny czas pracy wynoszący 8 godzin dla osób w wieku od 15 do 18 lat. Ten czas nie może zostać, w ich przypadku, wydłużony. 

Ile godzin w tygodniu można pracować w Niemczech? 

Tygodniowy czas pracy w Niemczech może wynieść albo 40 godzin, przy pięciu dniach roboczych lub 48 godzin, jeśli sobota jest również dniem pracującym. 

Gdy pracownik pracuje przez 10 godzin, maksymalny, tygodniowy czas pracy w Niemczech nie może przekroczyć 60 godzin. 

Jaki jest miesięczny, maksymalny czas pracy w Niemczech? 

Miesięczny czas pracy w Niemczech, przy założeniu że praca wykonywana jest przez 8 godzin dziennie, również w sobotę, maksymalnie może wynieść 206,4 godziny. Gdy jednak pracownik wykonuje obowiązki przez 10 godzin, to tygodniowy czas pracy nie może przekroczyć 240 godzin miesięcznie. 

W przypadku pracy wykonywanej w ramach Minijob, miesięczny limit wynosi 43 godziny lub 70 dni w ciągu roku przez okres trzech miesięcy. 

Co wlicza się do płatnego czasu pracy w Niemczech?

Kilka czynności, wykonywanych przez osoby zatrudnione, wlicza się do czasu pracy w Niemczech.

Przygotowanie miejsca do pracy 

Przyniesienie narzędzi, uruchomienie komputera czy ustawienie maszyny, to czynności które wliczają się do czasu pracy.  

Wizyta u doktora 

Jeśli wizyta u doktora nie może odbyć się poza godzinami pracy oraz jest ona niezbędna, również wlicza się do czasu pracy. Co więcej, na mocy § 616 niemieckiego kodeksu cywilnego (BGB) taka wizyta nie zwalnia pracodawcy z obowiązku wypłaty wynagrodzenia podczas nieobecności pracownika na stanowisku pracy. 

Krótkie przerwy 

Mowa jest tutaj o skorzystaniu z toalety, krótkich ćwiczeniach rozluźniających czy czasie przeznaczonym na wypicie wody. Nie mniej, pracodawca na mocy przepisów wynikających z ustawy o prowadzeniu działalności (§ 106 Gewerbeordnung) może wskazać zasady związane z tym, kiedy takie przerwy mogą mieć miejsce lub są uzasadnione, ale nie może ich zakazać. 

Dotarcie do miejsca pracy 

Dotarcie do miejsca pracy lub stanowiska może być wliczane do czasu pracy wyłącznie, gdy mówią o tym obowiązujące w firmie układy zbiorowe lub regulamin zakładowy. Przykładowo taka sytuacja dotyczy przemieszczania się po terenie dużej fabryki. Oprócz tego czynności związane z kontrolą bezpieczeństwa pracowników, również na podstawie układów zbiorowych czy regulaminów zakładowych, mogą być zaliczane do czasu pracy. 

Odbywanie podróży służbowej 

Podróż służbowa wlicza się do czasu pracy w Niemczech wyłącznie wtedy, gdy jest realizowana w ramach standardowego, dziennego harmonogramu dnia pracy. Czynność ta jest ściśle związana z wykonywaniem pracy, a pracownik nie ma w tym czasie swobodny w decydowaniu o jego wykorzystaniu – potwierdził to również Federalny Sąd Pracy powołując się na orzecznictwo Trybunały Sprawiedliwości Unii Europejskiej. 

Standardowa przerwa 

Przerwa pomiędzy realizacją obowiązków w firmie również wlicza się do czasu pracy. Podobnie sytuacja wygląda w przypadku, gdy pracownik pracuje w systemie zmianowym. 

Co nie wlicza się do przerwy w Niemczech? 

Cześć normalnych czynności, które dla wielu pracowników wynikają z nawyku lub przyzwyczajeń, nie wliczają się do czasu pracy. 

Przerwa na wypicie kawy 

Zasadniczo przerwa na kawę nie wlicza się do czasu pracy, chyba że regulamin zakładowy lub układy zbiorowe mówią co innego. Ponadto pracodawca ma prawo nakazać odrobienia czasu przeznaczonego na wypicie kawy. 

Palenie papierosów 

Zrobienie sobie przerwy na papierosa nie jest w żaden sposób regulowane w ustawie o czasie pracy. Oznacza to, że ten czas nie wlicza się do czasu pracy. Wyjątkiem mogą być ustalenia z pracodawcą, zapisy w regulaminie zakładowym lub układach zbiorowych – wtedy czas ten może być normalnie wliczany do przepracowanych godzin. 

Wizyta u doktora z błahego powodu 

Do czasu pracy w Niemczech nie wlicza się wizyta u lekarza, gdy stan zdrowia pracownika się nie pogarsza i nie stanowi dla niego zagrożenia. 

Dojazd do miejsca pracy 

Pracownik sam decyduje się na podjęcie pracy w firmie oddalonej od własnego miejsca zamieszkania. Tym samym zgadza się na to, że będzie musiał do niej dojeżdżać. W tej sytuacji czas przeznaczony na dojazd, nie jest wliczany do czasu pracy – również potwierdził to Heski Sąd Pracy w orzeczeniu 10 SLa 564/24. 

Ile wynosi przerwa w pracy w Niemczech? 

Zasady działania przerw w pracy pomiędzy wykonywaniem obowiązków są jasno określone: 

• 30 minut odpoczynku: Dotyczy osób pracujących co najmniej przez sześć godzin dziennie.
   
• 45 minut odpoczynku: Dotyczy pracowników, których dzienny czas pracy przekracza dziewięć godzin. 

Ponadto osoby pracujące w systemie zmianowym mają prawo do skorzystania z przerwy wynoszącej 11 godzin, pomiędzy dniem w którym zakończono pracę, a dniem w którym pracownik ponownie pojawi się w pracy. Przykładowo, gdy zmiana zakończyła się o godzinie 23:00, zatrudniony może wrócić do pracy dopiero następnego dnia o godzinie 10:00. 

Nadgodziny: Co dotyczy pracownika w Niemczech? 

Osoba pracująca w Niemczech, której czas pracy przekracza 10-15% czasu pełnoetatowego, ma prawo do otrzymania rekompensaty za nadgodziny. Podobnie sytuacja dotyczy tych osób, które wykonują swoje obowiązki dłużej niż 8 godzin dziennie. 

Za nadgodziny pracownik może otrzymać jedną z dwóch dostępnych form rekompensat: 

• dodatkowy dzień wolny, który nie wlicza się do puli dni urlopowych, 
   
• dodatkowe pieniądze za pracę w nadgodzinach, 

Warunkami określającymi, w jaki sposób pracownikowi zostanie zrekompensowana praca w nadgodzinach, są konkretne zapisy w umowie o pracę. Muszą one zawierać dokładną liczbę godzin oraz wskazanie, co w zamian dostaje pracownik. Jeśli jest to dzień wolny, sprawa jest jasna. Natomiast, gdy chodzi o pieniądze, trzeba dokładnie określić kwotę, jaka zostanie wypłacona. 

Oprócz samej umowy o pracę, sposób rekompensaty za nadgodziny określają układy zbiorowe lub regulamin zakładowy. 

Ważne: Jeśli w umowie o pracę zawarto zapis, że pieniądze za nadgodziny są wypłacane w ramach podstawowego wynagrodzenia, oznacza to, że pracownik nie otrzyma dodatkowych pieniędzy. 

Ile można otrzymać pieniędzy za nadgodziny? 

Kwestia samego wynagrodzenia jest ustalana indywidualnie pomiędzy pracownikiem i pracodawcą. Inaczej może wyglądać sytuacja, gdy istnieją układy zbiorowe określające godzinną stawkę obowiązującą przy nadgodzinach – wtedy nie ma możliwości jej indywidualnego negocjowania.

Jednak nie pozostawiając bez odpowiedzi pytania o stawkę za nadgodziny, w łatwy sposób można ją samodzielnie wyliczyć stosując prosty wzór:

• Miesięczne wynagrodzenie ÷ średnia liczba dni w tygodniu (4,33) ÷ tygodniowy czas pracy = stawka nadgodziny 

Żeby lepiej pokazać, ile może wynieść hipotetyczna rekompensata finansowa za nadgodziny spójrzmy na przykład: 

Marek zarabia miesięcznie 3800 euro brutto. Pracuje 40 godzin w tygodniu. Tym samym jego stawka za jedną nadgodzinę wyniesie 21,94 euro. W ciągu jednego miesiąca Marek przepracował dziesięć nadgodzin. Dodatkowo z tego tytułu, oprócz podstawowej pensji, otrzyma 219,40 euro. 

Wyjątki dotyczące nadgodzin 

Warto wspomnieć o dwóch wyjątkach, które dotyczą nadgodzin w Niemczech. Pierwszy dotyczy sytuacji, w której pracownik nie otrzymał dokładnych informacji oraz nie posiada żadnych ustaleń dotyczących formy rekompensaty za nadgodziny. Może więc odmówić pracy w nadgodzinach i prawo jest po jego stronie. Pracodawca nie może go zwolnić ani ukarać. 

Drugi wyjątek związany jest pracodawcą. Może on w wyniku nieprzewidzianych sytuacji, którymi są nagła nieobecność pracowników lub inne zdarzenia losowe – bez porozumienia z pracownikiem – zlecić pracę w nadgodzinach, ale charakter całej sytuacji musi wynikać z totalnej losowości i nie może być z premedytacją wykorzystywany przez pracodawcę. W takiej sytuacji pracownik może się zgodzić lub odmówić wykonywania pracy.  

Urlop w Niemczech. Ile wynosi? 

Dni urlopowe przysługujące pracownikowi w Niemczech zależą głównie od liczby dni przepracowanych w ciągu jednego tygodnia. Jest to określone w ustawie o urlopach (BURIG) w § 3 BURlG i dotyczy wszystkich osób zatrudnionych na umowę o pracę w Niemczech obejmującą pełen lub niepełen etat. 

Liczba przysługujących dni urlopu w Niemczech

• 6 dni pracy w tygodniu = 24 dni wolnego
   
• 5 dni pracy = 20 dni wolnego
   
• 4 dni pracy = 15 dni wolnego
   
• 3 dni pracy = 12 dni wolnego
   
• 2 dni pracy = 8 dni wolnego
   
• 1 dzień pracy = 4 dni wolnego 

Prawo do urlopu w Niemczech przysługuje dopiero po przepracowaniu minimum pół roku. Dni wolne należy wykorzystać w tym samym roku kalendarzowym. W sytuacjach, gdy z powodów operacyjnych, pracodawca zleca pracę w taki sposób, że nie ma możliwości wykorzystania wszystkich dni przez pracownika, może dojść do przeniesienia urlopu na kolejny rok. Wtedy te dni wolne trzeba wykorzystać najpóźniej do 31 marca następnego roku.

Dodatkowe dni urlopu dla osoby zatrudnionej w Niemczech 

Ciekawostką jeśli chodzi o pracę w Niemczech, jest coś co nazywa się Bildungsurlaub. Jest to rodzaj urlopu edukacyjnego, który przysługuje większości pracowników i składa się z pięciu, dodatkowych dni wolnych do wykorzystania w ciągu jednego roku lub 10 dni wolnych, przy ich wykorzystaniu w ciągu dwóch lat. 

Urlop edukacyjny może zostać przyznany, gdy pracownik udaje się na kurs językowy lub innego rodzaju szkolenie. Wszystkie koszty ponosi z własnej kieszeni, które może odliczyć w zeznaniu podatkowym. 

Warto jednak dodać, że urlop edukacyjny przysługuje tylko w wybranych krajach związkowych. Są to: 

• Badenia-Wirtembergia
   
• Berlin
   
• Brandenburgia
   
• Brema
   
• Hamburg
   
• Hesja
   
• Meklemburgia-Pomorze Przednie
   
• Dolna Saksonia
   
• Nadrenia Północna-Westfalia
   
• Nadrenia-Palatynat
   
• Saara
   
• Saksonia-Anhalt
   
• Szlezwik-Holsztyn
   
• Turyngia

Osoby pracujące w Bawarii oraz Saksonii nie mają możliwości skorzystania z urlopu edukacyjnego. 

Szkolenia lub kursy organizowane w ramach urlopu edukacyjnego są organizowane przez odpowiednie podmioty. Informacje na ich temat można znaleźć w lokalnym urzędzie dla danego miejsca zamieszkania lub na oficjalnych stronach internetowych krajów związkowych. 

Urlop okolicznościowy 

Każda osoba pracująca w Niemczech, ze względu na pojawienie się szczególnych okoliczności, ma prawo do wybrania urlopu okolicznościowego. Jest on przyznawany, gdy pojawi się jedna z następujących sytuacji: 

• Zawarcie związku małżeńskiego lub formalnego związku partnerskiego,
   
• Uroczystość ślubna lub weselna najbliższych członków rodziny (rodziców, rodzeństwa lub dzieci),
   
• Przyjście na świat dziecka,
   
• Zgon bliskiego członka rodziny (dziecka, współmałżonka lub zarejestrowanego partnera),
   
• Zmiana miejsca zamieszkania wynikająca z obowiązków zawodowych,
   
• Ciężka choroba dziecka bądź innej osoby z rodziny prowadzącej wspólne gospodarstwo domowe,
   
• Konieczność odbycia wizyt lekarskich lub poddania się zabiegom medycznym, których nie da się zaplanować poza czasem pracy,
   
• Przystąpienie własnego dziecka do komunii świętej lub sakramentu bierzmowania.

Urlop okolicznościowy może trwać zazwyczaj od 1 do 3 dni i jest przyznawany wyłącznie w porozumieniu z pracodawcą. Często w zapisach umowy o pracę określone są warunki przyznawania takiego urlopu. Pracodawca może także określić, że urlop okolicznościowy dotyczy wyłącznie członków najbliższej rodziny. 

Zdjęcie: BullRun - stock.adobe.com