Luka emerytalna w Niemczech: Czym jest i jak ją obliczyć?

Osiągnięcie wysokości niemieckiej emerytury zbliżonej do osiąganych zarobków jest niemożliwe. Składa się na to kilka czynników, w tym między innymi inflacja o którą świadczenie emerytalne nie jest korygowane. Do tego dochodzą bieżące, rosnące wydatki z upływem lat. Oznacza to, że wiele osób będzie zmagać się ze zjawiskiem luki emerytalnej. W tekście objaśniamy, czym takie zjawisko dokładnie jest, jak luka emerytalna jest obliczana oraz w jaki sposób można ją zmniejszyć. 

Czym jest luka emerytalna? 

Luka emerytalna jest różnicą między dochodami ze świadczenia emerytalnego i ponoszonymi wydatkami. Zakładając utrzymanie poziomu życia sprzed przejścia na emeryturę, trzeba by liczyć na osiąganie mniej więcej takiego samego dochodu z niemieckiej emerytury. Średnio przyjmuje się, że pieniądze otrzymywane z niemieckiego systemu emerytalnego powinny wynosić 70% zarobków. Ale często następuje twarde zderzenie z rzeczywistością – emerytura jest zawsze niższa, przez co wiele osób pracujących w Niemczech doświadcza luki emerytalnej. 

Żeby lepiej zobrazować sytuację w której występuje luka emerytalna, spójrzmy na poniższy przykład: 

Monika zarabia 3500 euro netto miesięcznie i liczy, że jej emerytura wyniesie 70% tej kwoty – czyli 2450 euro netto. Wiek Moniki to 50 lat, co oznacza że prawo do przejścia na emeryturę zyska dopiero za 16 lat. W tym jednak czasie pójdzie w górę inflacja. Jeśli przykładowo zakładamy roczny wzrost inflancji o 2%, to Monika za 16 lat aby kupić to samo co dzisiaj, będzie potrzebować około 3 365 euro netto emerytury. 

Okazuje się jednak, że najbardziej prawdopodobna kwota emerytury, jaką otrzyma Monika wyniesie 2 200 euro. Tym samym luka emerytalna wyniesie 1 165 euro (3 365 euro - 2 200 euro). Dla Moniki oznacza to, że aby utrzymać obecny standard życia zabraknie jej 1 165 euro.  
 

Warto pamiętać: Luka emerytalna nie jest stałą kwotą. Uzależniona jest od wydatków, których wysokość zmienia się wraz z inflacją. Niemiecka emerytura nie jest korygowana o inflację. Nawet stałe wydatki z biegiem lat będą rosnąć.  

Inne przykłady luk emerytalnych: 

Dochód netto: 3 000 €

• Prognozowana emerytura: 2 000 €
• Emerytura potrzebna za 16 lat: 2 880 €
• Luka emerytalna: 880 €

Dochód netto: 6 000 €

• Prognozowana emerytura: 3 500 €
• Emerytura potrzebna za 16 lat: 5 750 €
• Luka emerytalna: 2 250 €

Dochód netto 8 000 €

• Prognozowana emerytura: 4 400 €
• Emerytura potrzebna za 16 lat: 7 670 €
• Luka emerytalna: 3 270 €

Wniosek z powyższych przykładów: Wraz ze wzrostem zarobków, zwiększa się z biegiem lat luka emerytalna. Niemiecki system został skonstruowany tak, aby osoby zarabiające mniej nie napotkały dużej luki emerytalnej. Dlatego Ci, którzy zarabiają więcej, powinni swoje dochody inwestować. 

W jaki sposób obliczana jest luka emerytalna? 

Na początku trzeba określić bieżące wydatki i dochody najpóźniej na 15 lat przed przejściem na emeryturę. Dokładnie trzeba wziąć pod uwagę: 

• przewidywane dochody osiągane na emeryturze
• zmiany w wydatkach (zmienne i stałe) 
• składki i podatki
• inflację

1. Określenie bieżących wydatków 

W tym celu trzeba przygotować zestawienie wydatków ponoszonych w ciągu kilku ostatnich miesięcy. Obejmują one między innymi koszty ubezpieczenia, kredytu, podatku od nieruchomości, rachunki, czynsz, itp. Co więcej, niektóre koszty ponoszone są kwartalnie, raz na pół roku lub na rok.

Ułatwieniem przy szacowaniu wydatków, może okazać się mapa przygotowana przez Federalny Urząd Statystyczny. Mówi ona o tym, jaki procent kosztów ponoszą średnio gospodarstwa domowe w Niemczech: 

• Wydatki na mieszkanie i media: 36% 
• Żywność: 14,6% 
• Transport: 12,2% 
• Rekreacja i rozrywka: 8,6%
• Hotele i restauracje: 6,2%
• Meble i sprzęt AGD: 6% 
• Telekomunikacja: 4,3%
• Zdrowie: 4,1%
• Odzież: 3,6% 

Znając wartość bieżących wydatków można przejść do kolejnego kroku. Jest nim oszacowanie, które wydatki zmienią się po przejściu emeryturę. Na przykład: 

• Po przejściu na emeryturę znikną koszty związane z pracą. Chodzi tutaj o wydatki na transport, sprzęt czy ubranie robocze. Również odpadają składki na ubezpieczenie emerytalne. 
   
• Czynsz za wynajmowane mieszkanie można obniżyć przeprowadzając się do innego. Osoby, które mają nieruchomość na własność mogą ją sprzedać i kupić mniejsze lokum, co pozwoli dodatkowo zyskać dochód ze sprzedaży. 
   
• Będąc na emeryturze warto zwrócić uwagę na wydatki związane z rekreacją, wyjściem do restauracji, wyjazdami na wakacje czy wycieczki. 
   
• Korzystanie z jednego samochodu przez dwie osoby będące na emeryturze często nie stanowi problemu i prowadzi do znacznych oszczędności. 
   
• Należy wziąć pod uwagę dodatkowe wydatki poniesione na lekarzy. Wraz z wiekiem rośnie ryzyko zachorowań, dlatego przy obliczaniu przyszłych wydatków pozycja “zdrowie” raczej pójdzie w górę. 

2. Sumowanie dochodów emerytalnych 

To kluczowy punkt planowania, bo pozwala dowiedzieć się, czy dochody osiągane na emeryturze pozwolą utrzymać odpowiedni standard życia. Warto pamiętać o tym, że od określonego dochodu podlegającego opodatkowaniu emerytura jest opodatkowana. Rezultat może być taki, że brutto zostanie pomniejszone o jakieś 20 - 30%. 

Pomocne przy sumowaniu dochodów emerytalnych jest roczne podsumowanie wysyłane przez Deutschen Rentenversicherung. Zawiera ono między innymi informacje o tym, do jakiej kwoty emerytury jest uprawniona osoba w obecnej chwili, jak może wyglądać wartość przyszłej emerytury uwzględniając aktualny pułap opłacanych składek oraz przedstawiana jest prognozowana kwota emerytury wraz z waloryzacją o 1 i 2% rocznie. 

Składki i podatki 

To jednak nie wszystko, bo trzeba pamiętać, że od ustawowej emerytury potrącane są składki na ubezpieczenie zdrowotne (7,3%), od długotrwałej opieki (4,2% lub 3,6%) i dodatkowa składka zdrowotna (1,45%). Tym samym z 1600 euro brutto obciążenia zmniejszają emeryturę o około 207,20 euro (dla osób samotnych) lub 197,60 euro (dla osób z dziećmi). 

Na koniec jest jeszcze podatek: ten jest naliczany, gdy dochód podlegający opodatkowaniu przekracza kwotę wolną od podatku. Na przykład w 2026 roku wartość emerytury jest opodatkowana w 84%, a w 2035 roku w 88,5%.

Zostając przy emeryturze 1 600 euro, rocznie wysokość emerytury daje kwotę 19 200 euro. Część podlegająca opodatkowaniu przy przejściu na emeryturę w tym roku to 16 128 euro. Kwota ta przekracza kwotę wolną od podatku, która wynosi 12 384 euro. Podatek od emerytury zostanie naliczony raz do roku w kwocie około 196,90 euro. 

Inne rodzaje emerytur brane pod uwagę 

Dodatkowy dochód emerytalny nie kończy się tylko na ustawowej emeryturze. Również warto sumować: 

• emeryturę zakładową, 
• emeryturę Riester, 
• emeryturę Rürup, 
• rentę, 
• prywatne ubezpieczenie emerytalne.

Emerytura Rürup podlega tylko częściowemu opodatkowaniu, podobnie jak w przypadku ustawowej i wartość opodatkowania zależy od roku przejścia na emeryturę. Wszystkie inne emerytury nie są zwolnione z podatku i trzeba go zapłacić od 100% wysokości osiąganego dochodu. 

Dodatkowe źródła dochodu

Osoby, które zarabiały lub zarabiają dobrze, mogą również w inny sposób zabezpieczyć swój dochód poprzez osiąganie go z innych źródeł. Przykładowo może to być wynajem nieruchomości, zyski kapitałowe – z akcji giełdowych lub funduszy ETF. Dobrym rozwiązaniem jest także praca we własnej firmie na własny rachunek lub zatrudnienie na część etatu. 

3. Wyliczanie wartości luki emerytalnej 

Znając bieżące wydatki oraz mając zsumowane dochody, można obliczyć wysokość luki emerytalnej. Trzeba pamiętać o tym, że wartości muszą dotyczyć kwot netto, a nie brutto. 

Istotne jest także pamiętanie o inflacji – to, co kosztuje dzisiaj określoną wartość, z biegiem lat będzie droższe. Finalnie luka emerytalna, przy osiąganiu takich samych zarobków, będzie się powiększać. Spójrzmy na przykład pewnego małżeństwa: 

Przychody

• Ustawowa emerytura: 34 000 €
• Emerytura zakładowa: 10 000 €
• Suma brutto: 44 000 €
• Podatki i składki (szacunkowo): 7 000 €
• Suma netto: 37 000 €

Wydatki

• Koszty życia: 39 000 €
• Koszty mieszkania: 19 000 €
• Suma wydatków: 58 000 €

Luka emerytalna w pierwszym roku wyniesie 21 000 euro, ale trzeba uwzględnić okres 25 lat w trakcie których wartość luki ulegnie wzrostowi przez inflację. Tym samym skumulowana luka wyniesie w granicach aż 770 000 euro. Oznacza to, że taki kapitał małżeństwo musi zabezpieczyć, chcąc utrzymać bieżący standard życia. 

Jak skorygować lukę emerytalną w Niemczech? 

Pierwszą i osiągalną dla każdego opcją jest po prostu oszczędzanie. Zmniejszając koszty stałe o około 1 000 euro rocznie można skorygować lukę emerytalną średnio o około 35 000 - 40 000 euro. Działa tutaj prosta zasada: 

• przez 25 lat obniżane są koszty o 1 000 euro. 
• oszczędność sumarycznie daje kwotę około 25 000 euro

Ale uwaga: Rocznie inflacja pójdzie w górę, więc siła nabywcza 1000 euro będzie maleć. Jeśli przyjmiemy że wskaźnik inflacji wyniesie 2%, to co roku trzeba zwiększać kwotę oszczędności: 

• Oszczędność w 1. roku: 1 000 euro 
• Oszczędność w 2. roku: 1 020 euro
• Oszczędność w 10. roku: 1 220 euro
• Oszczędność w 25. roku: 1 650 euro

Po zsumowaniu tych kwot przez 25 lat, luka emerytalna średnio zostanie zmniejszona o 35 000 - 40 000 euro.

Inwestowanie w fundusze, akcje i obligacje

Oczywiście istnieje również inny sposób, który w jeszcze wiekszym stopniu pozwala na korektę luki emerytalnej. Pomocne jest tutaj skupienie się na rentowności kapitału w skali roku wynoszącego 3%. Jak to działa? 

Załóżmy, że dysponujesz 30 000 euro. Decydujesz się na zainwestowanie tych środków np. w akcje, fundusze lub obligacje. Te inwestycje rocznie dają 3% zysku, czyli więcej niż wynosi inflacja. Po 25 latach kapitał początkowy urośnie do około 62 811 euro. Gdyby para ze wspomnianego przykładu zdecydowała się na taki ruch, bez problemy pokryłaby lukę emeryturę wynoszącą 21 000 euro. 

Dzięki procentowi składanemu można nie tylko całkowicie zlikwidować lukę emerytalną, ale też istnieje możliwość zbudowania dodatkowego kapitału. Każde euro zainwestowanie dzisiaj przejmuje ciężar na siebie i pozwala na zabezpieczenie odpowiedniego standardu życia w przyszłości. 

Luka emerytalna w Niemczech - podsumowanie 

Zjawisko luki emerytalnej jest dosyć powszechne, ale nie oznacza to zawsze, że trzeba godzić się z niższym standardem życia. Pułapką w jaką wpada wiele osób jest poleganie wyłącznie na ustawowej emeryturze, co prowadzi po latach do problemów z bieżącym pokryciem wydatków. 

Rozwiązaniem jest odpowiednie i wczesne planowanie przyszłych wydatków oraz określenie, ile pieniędzy dokładnie potrzeba aby móc prowadzić życie na emeryturze zgodnie z oczekiwaniami. W tym celu warto dokonać solidnych obliczeń  – podsumować wydatki i osiągane dochody z emerytury. 

Jeśli wynik pokazuje, że wystąpi luka emerytalna, warto już dziś wdrożyć jeden z dwóch planów: znaleźć wydatki, które można ograniczyć lub rozważyć inwestowanie oszczędności w instrumenty finansowe (obligacje, fundusze, nieruchomości, akcje, ETF-y, itp.). Dzięki temu procent składany nie tylko pozwoli odpowiednio zmniejszyć lukę emerytalną, ale też w najlepszym wypadku przyczyni się do zbudowania solidnego kapitału na życie w okresie emerytalnym. 

Zdjęcie: vlady1984 – stock.adobe.com