Nadgodziny 2026: Zasady obowiązujące pracowników w Niemczech

Według danych pochodzących z badania przeprowadzonego przez Niemiecki Instytut Badań nad Zatrudnieniem (IAB), od 2020 roku liczba nadgodzin w Niemczech spadła o 30%, a w 2024 roku średnio jeden pracownik przepracował zaledwie 3 godziny więcej ponad ustalony czas pracy. Mimo tych statystyk nadal część osób zatrudniona w tym kraju wykonuje swoje obowiązki dłużej. Jakie zasady dotyczą nadgodzin w tym roku i czy pracownik zawsze może liczyć na dodatkowe pieniądze? 

Zasady dotyczące nadgodzin w Niemczech w 2026 roku - w skrócie

Kto ma prawo do nadgodzin w Niemczech? 

Prawo do nadgodzin w Niemczech przysługuje osobom, które pracują na pełny oraz niepełny etat. Dla każdych z tych grup obowiązują jednak szczegółowe zasady. 

W przypadku pełnego etatu, umowa o pracę, układy zbiorowe lub regulamin zakładowy musi dokładnie wskazywać, czy i kiedy praca może być wykonywana w nadgodzinach oraz zawierać informację o wynagrodzeniu wypłacanym za nadgodziny – możliwe jest także przyznanie dnia wolnego, gdy pieniądze nie są wypłacane. 

Jeśli chodzi o zatrudnionych na niepełny etat bardzo rzadko zdarza się, aby takie osoby wykonywały pracę w nadgodzinach, ponieważ jest to sprzeczne z ideą samej umowy, nie obejmującej pełnego, 8-godzinnego dnia pracy. Prawo w Niemczech nie zabrania jednak pracodawcy na zawarcie zapisu o nadgodzinach w takiej umowie. Ogólnie przyjmuje się wtedy, że liczba nadgodzin jest minimalna i nadgodziny występują rzadziej w porównaniu do pełnego etatu. 

Kobiety w ciąży, które nadal pracują, podlegają ustawie o ochronie macierzyństwa (MuSchG). Zgodnie z jej treścią, nie mogą pracować dłużej niż 8,5 godziny dziennie lub nie mogą przepracować więcej niż 90 godzin w ciągu dwóch tygodni.  Tym samym nie mogą pracować w nadgodzinach. 
 

Pamiętaj: Warunkiem koniecznym, do jakiegokolwiek rozliczania nadgodzin czy to w formie ekwiwalentu pieniężnego lub dni wolnych, jest zapis w umowie o pracę lub ustalenia układu zbiorowego czy regulaminu zakładowego. Jeśli umowa o pracę nie zawiera nic na temat nadgodzin, pracownikowi automatycznie przysługuje prawo do otrzymania pieniędzy lub wolnego. 

Czy w Niemczech występuje maksymalna liczba nadgodzin?

W gruncie rzeczy prawo w Niemczech nie mówi o tym, jaka może być maksymalnie liczba nadgodzin wpisana w umowie o pracę, ale sam czas pracy związany z nadgodzinami opiera się na ustawie o czasie pracy (ArbZG). Dokładnie mowa jest o tym, że 8-godzinny czas pracy może być wydłużony w sytuacji, gdy średnia z 6 miesięcy lub 24 tygodni wynosi mimo nadgodzin 8 godzin dziennie. Żeby lepiej zrozumieć, jak to działa spójrzmy poniżej: 

Osoba zatrudniona w Niemczech pracuje 5 dni w tygodniu. Oznacza to, że przy 24 tygodniach (lub 6 miesiącach) łącznie przepracuje 120 dni. Dzienny czas pracy wynosi 8 godzin, tym samym łączna ilość wszystkich godzin pracujących, to 960 godzin. Jak przy takim limicie czasu są liczone nadgodziny: 

• 1 - 12 tydzień 
• Dzienny czas pracy: 10 h 
• Tygodniowy czas pracy: 50 h
• Przy 12 tygodniach: 600 godzin

To oznacza, że przez 12 tygodni osoba może pracować po 10 h dziennie. Natomiast w kolejnych, pozostałych 12 tygodniach musi pracować mniej, aby nie przekroczyć limitu 960 godzin: 

• 13 - 24 tydzień
• Dzienny czas pracy: 6 h 
• Tygodniowy czas pracy: 30 h
• Przy 12 tygodniach: 360 godzin 

Sumując łącznie 600 i 360 godzin widzimy, że limit 960 godzin, który odpowiada średniej wynoszącej 8 godzin pracy dziennie dla okresu 24 tygodni, nie został przekroczony. Oznacza to, że praca w nadgodzinach jest w powyższym układzie zgodna z prawem. 

Spoglądając na powyższy przykład widzimy, że w ciągu pierwszych 12 tygodni, łączna liczba nadgodzin wyniesie 120 godzin. Miesięcznie będzie to dodatkowe 30 godzin pracy. 
 

Adnotacja: Dane przedstawione w powyższym przykładzie mają charakter modelowy i służą wyłącznie do tego, aby lepiej zrozumieć mechanizm działania nadgodzin w odniesieniu do zapisów w niemieckiej ustawie o czasie pracy. W praktyce taka liczba nadgodzin nie zdarza się zbyt często. 

Czy pracodawca może wypłacić pieniądze za nadgodziny? 

Tak, pracodawca w Niemczech może wypłacić pieniądze za przepracowane nadgodziny, ale tylko w sytuacji, gdy jest to określone w umowie o pracę lub gdy pracownik pracuje w firmie, w której taki sposób rozliczania nadgodzin określa układ zbiorowy lub regulamin zakładowy. 

Wspomniana wcześniej umowa o pracę musi zawierać dokładną informację, czy wykonywana praca może być realizowana ponad 8 godzinny czas pracy. Ponadto pracodawca musi dokładnie wskazać, na jakich warunkach jest ona wykonywana, w tym przede wszystkim określając stawkę za jedną nadgodzinę wypłacaną pracownikowi.
 

Ważne: Przy podpisywaniu umowy należy zwrócić uwagę na to, aby nadgodziny nie stanowiły części pensji podstawowej. Może to prowadzić do sytuacji, że dodatkowo nie zostanie nic wypłacone lub wypłacona zostanie tylko niewielka część. 

Jeśli w umowie o pracę nie ma żadnej informacji o nadgodzinach, to pracownik ma prawo odmówić pracy, która miałaby być wykonana przez dłużej niż 8 godzin dziennie. Wynika to z faktu, że nie osoba zatrudniona nie podpisała wcześniej żadnego porozumienia z pracodawcą w tej sprawie.

Częściej jednak osoby zatrudnione w Niemczech mają do czynienia z możliwością wybrania wolnego zamiast otrzymania pieniędzy. Ewentualnie w drodze negocjacji z pracodawcą można dokonać próby zmiany takiego układu – w zależności od możliwości, jakie daje miejsce pracy i woli samego pracodawcy. 

Jak obliczana jest kwota wypłacana za nadgodziny w Niemczech? 

Przy obliczaniu kwoty za nadgodziny istotna jest stawka godzinowa, jaką pracownik otrzymuje w ramach podstawowego wynagrodzenia. Przyjmijmy, że pracownik miesięcznie zarabia około 3 000 euro brutto. Pracuje 5 dni w tygodni, gdzie w poniedziałek i wtorek wykonuje pracę po 10 godzin dziennie. W takim układzie tygodniowo liczba nadgodzin wynosi 4 godziny, a w skali całego miesiąca 16 godzin. 

Wyliczenie kwoty za nadgodziny wygląda następująco: 

• 3 000 euro brutto ÷ 4,33 = 692,84 euro brutto 

Kwota 692,84 euro brutto odpowiada tygodniowemu wynagrodzeniu. Następnie jest ona dzielona przez 40 godzin: 

• 692,84 ÷ 40 godzin = 14,14 euro brutto 

Stawka godzinowa wynosi 14,14 euro brutto. Jeśli pracownik przepracował dodatkowo 16 godzin w miesiącu, oznacza to, że otrzyma 226,24 euro brutto. 

Czy pieniądze za nadgodziny podlegają opodatkowaniu i składkom w Niemczech? 

Tak, pieniądze za nadgodziny w Niemczech są opodatkowane i traktowane w ten sam sposób, jak podstawowe wynagrodzenie. Obciążone są podatkiem dochodowym oraz składkami na ubezpieczenie społeczne. Przykładowo, jeśli osoba będąca w pierwszej klasie podatkowej, bez dzieci płaci podatek kościelny i mieszka w Bawarii, otrzyma za nadgodziny wspomniane wcześniej 226,24 euro brutto. Po odjęciu podatku i składek na ubezpieczenie społeczne, netto na rękę zostanie jej około 135,54 euro. 

Wyjątkiem od powyższej reguły w kwestii naliczania podatku są nadgodziny wykonywane w szczególne dni i pory dnia, o czym mówi § 3b niemieckiej ustawy o podatku dochodowym (EStG): 

• 25% zwolnienie podatkowe dla nadgodzin wykonywanych w porze nocnej, między 20:00 a 6:00, 
   
• 40% zwolnienie, gdy praca ma charakter zmianowy i jest wykonywana wyłącznie w nocy, 
   
• 50% zwolnienie za pracę w nadgodzinach w niedzielę.
   

Warto wiedzieć: Osoby będące w pierwszej klasie podatkowej, które dochód osiągają wyłącznie z wykonywanej pracy często nie muszą składać rocznego zeznania. Jednak w momencie, gdy dochód z nadgodzin w ciągu całego roku przekroczy kwotę 410 euro, powstaje taki obowiązek. 

Kiedy pracownik nie otrzyma pieniędzy za nadgodziny w Niemczech? 

Trzeba pamiętać, że wypłacanie pieniędzy za nadgodziny nie jest de facto z góry narzucone przez niemieckie prawo. Dlatego, jeśli nie ma woli ze strony pracodawcy do wypłacania ekwiwalentu, to pracownik otrzyma przysługujące mu wolne od pracy – zapis na ten temat musi również znaleźć się w umowie o pracę, układach zbiorowych lub regulaminie zakładowym. 

W sytuacji, gdy minie okres przedawnienia dotyczący wypłacenia pieniędzy za nadgodziny, również pracownik nie ma na co liczyć. Obecnie wynosi on trzy lata i po upływie tego czasu, jeśli nie zostaną podjęte żadne działania prawne ze strony pracownika, pracodawca nie musi niczego wypłacać. 

Prawo do utraty wynagrodzenia za nadgodziny może wystąpić także w sytuacji, gdy podczas rozwiązania umowy o pracę pracodawca proponuje podpisanie tak zwanego “pokwitowania odszkodowawczego” i pracownik złoży na nim podpis. W takiej sytuacji osoba zatrudniona potwierdza zrzeczenie się wszelkich roszczeń wobec pracodawcy, w tym zapłaty za nadgodziny. 

Czwartą sytuacją, w której może pojawić się problem z zapłatą pieniędzy za nadgodziny, jest bankructwo pracodawcy. Środki finansowe związane z niewypłacalnością są dystrybuowane przez Federalną Agencję Pracy. Instytucja ta wypłaca poszkodowanym pracownikom wysokość pensji z ostatnich trzech miesięcy i nie zapewnia pokrycia pieniędzy, jakie pracownik powinien otrzymać za nadgodziny.

Zasady dotyczące nadgodzin w Niemczech w 2026 roku - podsumowanie 

Jeśli w umowie o pracę nie ma żadnej wzmianki o tym, w jaki sposób rekompensowane są nadgodziny lub też znajduje się dokładna informacja o wypłacie dodatkowego wynagrodzenia za nadgodziny, pracownik ma prawo do otrzymania pieniędzy. Trzeba przy tym zaznaczyć, że wszystko zależy od woli pracodawcy, ponieważ prawnie nie jest on w żaden sposób zobowiązany do wypłacenia rekompensaty finansowej. Alternatywą, zresztą bardzo często stosowaną, jest otrzymanie wolnego, co ma na celu zapewnienie pracownikowi odpowiedniego czasu na regenerację. 

Gdy wypłacany jest ekwiwalent, jest on obliczany według stawki godzinowej, jaką pracownik otrzymuje w ramach podstawowego wynagrodzenia. Od kwoty brutto należy odliczyć podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenie społeczne. Ulgi podatkowe występują jedynie, gdy praca w nadgodzinach jest realizowana w niedzielę, w porze nocnej lub wyłącznie na nocnych zmianach. 

Pieniądze za nadgodziny stanowią dodatkowy zarobek, dlatego jeśli ich kwota w ciągu jednego roku przekroczy 410 euro, trzeba pamiętać o złożeniu rocznego zeznania podatkowego. Nawet, gdy jedynym źródłem jest pensja za wykonywaną pracę. 

Adnotacja: Powyższy tekst nie stanowi porady prawnej. Pełni charakter informacyjny i ma na celu przybliżenie tematu związanego z zasadami działania nadgodzin w Niemczech. Jeśli masz wątpliwości związane z własną sytuacją, warto w tym celu zasięgnąć porady prawnej. 

Zdjęcie: Quality Stock Arts  – stock.adobe.com