Niemcy: Czy bezrobocie daje prawo do ubezpieczenia zdrowotnego?

Przejście na bezrobocie odbywa się zazwyczaj w dwóch scenariuszach: z zasiłkiem ALG 1 lub bez. Oczywiście lepiej jest otrzymywać pieniądze, nawet gdy stanowią 80% wcześniej otrzymywanego wynagrodzenia, ale zdarzają się sytuacje, gdy ALG 1 nie zostanie przyznany. W obu sytuacjach zazwyczaj można liczyć na ochronę z ubezpieczenia. W artykule wyjaśniamy, jak to dokładnie działa. 

Czy ubezpieczenie zdrowotne nadal działa po przejściu na bezrobocie?

Osoba będąca na bezrobociu jest objęta ubezpieczeniem zdrowotnym, ale nie zawsze. Sam fakt rejestracji nie zapewnia dostępu do świadczeń medycznych. Konieczne jest otrzymanie prawa do zasiłku ALG 1. Dlaczego? Ponieważ to urząd pracy przejmuje wypłatę pieniędzy i staje się płatnikiem składek na ustawowe ubezpieczenie zdrowotne (GKV). 

Zasada działania jest następująca: 

✅ Jest wypłacany zasiłek: tak, są odprowadzane składki na ustawowe ubezpieczenie zdrowotne. 

❌ Nie ma zasiłku: trzeba znaleźć inne źródło ubezpieczenia, ale automatycznie nie ma żadnej ochrony z urzędu pracy. 

Alternatywne rozwiązanie

Alternatywną sytuacją, w której bez otrzymywania zasiłku ALG 1 można być objętym ochroną z ubezpieczenia zdrowotnego, jest dopisanie się do ustawowego ubezpieczenia współmałżonka lub współmałżonki, czyli skorzystanie z Familienversicherung. 

Familienversicherung w skrócie polega na tym, że jedna składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana przez osobę będącą w małżeństwie zapewnia dostęp do świadczeń medycznych dzieciom oraz drugiej osobie, która pozostaje bez pracy. Warunkiem jest korzystanie przez obie osoby w małżeństwie z ustawowego ubezpieczenia. Jeśli jedna z osób jest zapisana do PKV, to wtedy nie ma możliwości objęcia jej ubezpieczeniem rodzinnym z GKV. 
 

Warto wiedzieć: Możliwość otrzymania ochrony ubezpieczeniowej z Familienversicherung dotyczy zarówno małżeństw oraz osób żyjących w zarejestrowanych związkach partnerskich. 

Kiedy osoba bezrobotna nie jest objęta ubezpieczeniem zdrowotnym?

Ubezpieczenie zdrowotne nie obejmuje osoby bezrobotnej w sytuacji, gdy nie spełnia wymogów związanych z przyznaniem ALG 1, czyli: 

• do utraty pracy doszło z jej winy, 
   
• osoba nie jest w stanie pracować minimum przez 15 godzin tygodniowo, 
   
• nie była objęta ustawowym lub prywatnym ubezpieczeniem przez minimum 12 miesięcy w ciągu 2,5 lat zatrudnienia przed uzyskaniem statusu osoby bezrobotnej. 

Ponadto ochrona z ubezpieczenia zdrowotnego nie dotyczy osób, które wyjechały z Niemiec do Polski w trakcie pobierania zasiłku ALG 1 i nie zgłosiły wyjazdu do urzędu pracy. W tej sytuacji następuje wyrejestrowanie z kasy chorych. 

Jak niemiecki urząd pracy dowiaduje się, że osoba bezrobotna jest za granicą: 

• niestawienie się na spotkanie w urzędzie, czyli zignorowanie “Meldetermin”, 
   
• tłumaczenie typu “nie było mnie w domu” jest automatycznym przyznaniem się do winy, 
   
• korzystanie z karty EKUZ / EHIC w Polsce, będąc ubezpieczonym w Niemczech powoduje, że Polski NFZ wysyła rachunek do niemieckiej kasy chorych. Efekt jest taki, że w przypadku braku przekazania informacji do urzędu pracy o wyjeździe z Niemiec, urząd ma prawo zażądać zwrot zasiłku, kwoty składek wpłaconych na ubezpieczenie i anulować status osoby bezrobotnej. 
   
• skierowanie kurs lub szkolenie w krótkim terminie powoduje, że nawet trzeba będzie odbyć je w ciągu 2 dni. Brak obecności powoduje kontrolę - czy osoba bezrobotna jest na miejscu Niemczech. 

Uwaga na pułapkę braku ubezpieczenia 

Wiele osób w Niemczech zapomina o tym, że nawet jeśli urząd pracy nie opłaca składek, to trzeba posiadać ubezpieczenie. Jeżeli doszło do odmowy przyznania zasiłku ALG 1, kasa chorych uznaje, że osoba taka jest ubezpieczona dobrowolnie i nalicza składki. Te trzeba opłacić – inaczej powstaje dług. Wyjątkiem są sytuacje nagłe i zagrażające życiu - tutaj ochrona zdrowia działa bez względu na to, czy są opłacane składki.

Czy konieczne jest opłacanie składek będąc na bezrobociu? 

Tylko w sytuacji, gdy nie przyznano zasiłku ALG 1 oraz nie ma możliwości dopisania się do ubezpieczenia rodzinnego, należy opłacać dobrowolne składki na ubezpieczenie zdrowotne. Aktualnie miesięczna kwota składki w Niemczech waha się w kwocie od 192 euro do 220 euro. Stawki mogą się różnić w zależności od danego ubezpieczyciela. 

Z opłacania składek zwolnione są osoby bezrobotne, które: 

• otrzymują zasiłek ALG 1, 
   
• korzystają ubezpieczenia w ramach Familienversicherung, 

Kiedy urząd pracy może przestać pokrywać ubezpieczenie zdrowotne? 

Niemiecki urząd pracy ma prawo zaprzestać opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne, gdy doszło do naruszeń warunków przyznania zasiłku ALG 1. Na przykład może to być niestawianie się na wizyty, brak aktywności związanej z poszukiwaniem pracy czy opisany wcześniej przypadek związany z niezgłoszeniem wyjazdu za granicę. 

Inną sytuacją może być samo wygaśnięcie zasiłku dla bezrobotnych. Przykładowo, jeśli został przyznany na 6 miesięcy, w dniu ostatniego przelewu ochrona ubezpieczeniowa wygasa i trzeba samemu zadbać o opłacanie składek – lub przejść na zasiłek Bürgergeld.

Podobnie wygląda sytuacja, gdy praca przekracza 15 godzin tygodniowo. Nawet, jeśli jest to nisko płatne zajęcie, to urząd anuluje status osoby bezrobotnej i składki nie są już pokrywane. 

⚠️ Ubezpieczenie zdrowotne na bezrobociu w Niemczech - pułapka

Pułapką związaną z ubezpieczeniem zdrowotnym na bezrobociu jest tak zwany okres blokady, nazywany w Niemczech “Sperrzeit”. Zazwyczaj obejmuje on pierwszy miesiąc po ustaniu zatrudnienia - w tym czasie ubezpieczenie obowiązuje w ramach nachgehender Leistungsanspruch. 

Jeśli osoba bezrobotna w czasie blokady zdecyduje się na tygodniowy wyjazd do Polski i dozna uszczerbku na zdrowiu – nie informując wcześniej urzędu pracy o wyjeździe – to kasa chorych ma prawo odmówić pokrycia kosztów leczenia, ponieważ złamano zasadę związaną z informowaniem o wyjeździe za granicą. Finalnie ochrona ubezpieczeniowa może zacząć działać później, już po powrocie do Niemiec, ale w trakcie gdy nie obowiązywała zostaną naliczone składki do opłacenia. 

Świadczenia medyczne w przypadku bezrobocia 

Osoba bezrobotna w Niemczech, która ma opłacane przez urząd składki zdrowotne ma taki sam dostęp do świadczeń medycznych, jak zwykły pracownik. Są to między innymi: 

• konsultacje medyczne i wizyty u lekarzy, 
   
• refundacja niektórych leków na receptę, 
   
• opieka szpitalna, 
   
• rehabilitacja, 
   
• badania przesiewowe w przypadku nowotworów, 
   
• refundacja aparatów słuchowych, protez, kul, wózków inwalidzkich, 
   
• dopłata do bandaży i innych materiałów opatrunkowych,
   
• częściowe pokrycie kosztów stomatologicznych i protetycznych, 
   
• refundowanie kosztów leczenia ortodontycznego, 
   
• refundowanie psychoterapii.

Część kas chorych w Niemczech może także oferować finansowanie innych świadczeń np. szczepień lub terapii alternatywnych. 

Jakie ubezpieczenia, oprócz zdrowotnego, nadal działają na bezrobociu?

Otrzymując zasiłek dla bezrobotnych ALG 1 opłacane są przez urząd nie tylko składki na ubezpieczenie zdrowotne, ale także na ubezpieczenie emerytalne, od długotrwałej opieki oraz ubezpieczenie wypadkowe. 

Ubezpieczenie emerytalne (Rentenversicherung) 

Zarówno okres oraz fakt pobierania zasiłku wliczają się do przyszłej emerytury. W przypadku, gdy nie jest pobierany zasiłek, liczy się tylko sam czas przebywania na bezrobociu. 

Ubezpieczenie od długotrwałej opieki (Pflegeversicherung) 

Dzięki opłacaniu przez niemiecki urząd pracy składek na ubezpieczenie od długotrwałej opieki, zagwarantowane jest prawo do określonych świadczeń w przypadku ciężkiego wypadku. Starsze osoby mogą liczyć na opiekę. 

Ubezpieczenie wypadkowe (Unfallversicherung)

Osoba bezrobotna jest chroniona w sytuacji, gdy zdarzy jej się wypadek w drodze do urzędu pracy, w trakcie wizyty czy podczas drogi na rozmowę o pracę lub kurs oraz szkolenie zlecone przez urząd. Ubezpieczenie to nie obejmuje zdarzeń, które wystąpiły w prywatnym czasie. 

Bezrobocie i ochrona zdrowia z ubezpieczenia - podsumowanie

Ochrona zdrowia z ubezpieczenia w Niemczech będąc na bezrobociu wymaga pobierania zasiłku ALG 1. Osoby, które nie otrzymały tego świadczenia zostają bez ubezpieczenia – muszą je opłacić z własnej kieszeni – lub ratować się możliwością skorzystania z ubezpieczenia rodzinnego, jeśli jeden ze współmałżonków lub partnerów pracuje i opłaca składki na ustawowe ubezpieczenie zdrowotne (GKV). 

Dzięki temu, że urząd pracy opłaca składki, nie tylko świadczenia medyczne są pokrywane, ale także chroniona jest osoba na bezrobociu w przypadku, gdy zdarzy jej się wypadek np. w drodze do urzędu czy podczas wizyty. Status osoby bezrobotnej z zasiłkiem daje także możliwość skorzystania z opieki – w przypadku starszych osób – lub innych usług medycznych, gdy dojdzie do ciężkiego wypadku. Odpowiada za to pokrywane przez urząd ubezpieczenie od długotrwałej opieki. 

Zdjęcie: maho – stock.adobe.com