Prawo: Kto i kiedy pokrywa koszty pogrzebu w Niemczech?
Kwestia finansowania pochówku w niemieckim prawie sporym wywołuje mnóstwo nieporozumień wśród Polaków mieszkających w Niemczech lub posiadających tam bliskich. Powszechne jest błędne przekonanie, że odrzucenie zadłużonego spadku całkowicie zwalnia z jakichkolwiek opłat.W rzeczywistości niemiecki system prawny wyraźnie rozgranicza odpowiedzialność spadkową od administracyjnego obowiązku pochówku. W efekcie bliscy zmarłego mogą otrzymać rachunek z niemieckiego urzędu nawet po formalnym odrzuceniu schedy.
Kiedy Polak w Niemczech musi pokryć koszty pogrzebu?
Polak przebywający w Niemczech lub mieszkający w Polsce, ale będący krewnym osoby zmarłej na terenie Niemiec, zostanie obciążony kosztami pogrzebu na podstawie jednej z czterech przesłanek prawnych.
Zlecenie usługi pogrzebowej
Osoba, która podpisuje umowę z niemieckim zakładem pogrzebowym na wykonanie pochówku, odpowiada na gruncie niemieckiego prawa cywilnego za uregulowanie rachunku jako strona umowy. W tej sytuacji trzeba będzie pokryć koszty w całości.
Przyjęcie spadku po zmarłej osobie
Zgodnie z § 1968 niemieckiego kodeksu cywilnego (Bürgerliches Gesetzbuch – BGB) koszty pogrzebu w Niemczech ponosi w pierwszej kolejności spadkobierca. Wydatki są pokrywane z masy spadkowej, a gdy ta jest pusta, z osobistego majątku spadkobiercy.
Obowiązek alimentacyjny
Jeśli nie ma spadkobierców lub masa spadkowa jest tak mała, że nie da się pokryć kosztów pochówku, to ich pokrycie przechodzi na osoby, na których ciążył ustawowy obowiązek alimentacyjny wobec zmarłego zgodnie z § 1615 i § 1615m BGB. Są to między innymi współmałżonek, rodzice lub pełnoletnie dzieci.
Publicznoprawny obowiązek pochówku tzw. Bestattungspflicht
Wynika z ustaw pogrzebowych poszczególnych krajów związkowych (Landesbestattungsgesetze). Obowiązek ten spoczywa na najbliższych krewnych według następującej kolejności:
- Małżonek lub zarejestrowany partner życiowy
- Pełnoletnie dzieci
- Rodzice
- Rodzeństwo
- Dziadkowie i wnuki
Ważne: Jeżeli krewni nie zrobią nic w kwestii organizacji pochówku, właściwy niemiecki urząd do spraw porządku publicznego organizuje tzw. pochówek urzędowy, a następnie wystawia nakaz zapłaty obciążający najbliższych krewnych z mocy prawa administracyjnego. Nie ma znaczenia, czy osoby przebywają w Polsce czy w Niemczech, bo taki rachunek trzeba będzie zapłacić. Jeśli nie dojdzie do jego opłacenia, może zostać wszczęta procedura egzekucyjna np. przez komornika.
W jakiej sytuacji nie trzeba pokrywać kosztów pogrzebu w Niemczech?
Brak obowiązku pokrycia kosztów pogrzebu w Niemczech pojawia się w sytuacji, gdy zmarła osoba pozostawiła majątek o takiej wartości, że można opłacić z niego usługę zakładu pogrzebowego lub pokryć koszty pochówku urzędowego. W wyjątkowych okolicznościach, jeśli spadek został przyjęty przez osobę bliżej spokrewnioną, to ona pokrywa wszystkie koszty.
Kiedy urząd nie może żądać pokrycia kosztów pogrzebu?
Pogrzeb może odbyć się na koszt Ordnungsamt, a krewni lub krewna mogą być zwolnieni z opłat między innymi w sytuacji, gdy zmarła osoba dopuszczała się przemocy lub innego przestępstwa, które są potwierdzone odpowiednią dokumentacją. Również zwolnienie opłat ma miejsce wtedy gdy:
- Zmarły rażąco i trwale porzucił obowiązki opiekuńcze lub alimentacyjne (np. całkowity brak kontaktu i niepłacenie alimentów od wczesnego dzieciństwa wnioskodawcy).
- Stosunki rodzinne zostały zerwane z wyłącznej i drastycznej winy zmarłego.
⚠️ Uwaga: Każda taka sytuacja wymaga przedstawienia Ordnungsamt dowodów tj. wyroków sądowych, zaświadczeń z Jugendamtu, zeznań świadków.
Co się dzieje, gdy dochodzi do zrzeczenia się spadku?
Złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku chroni wyłącznie przed dziedziczeniem długów zmarłego, czyli mowa jest tutaj na przykład o kredytach lub zaległościach w opłatach za czynsz. To oznacza, że takie działanie nie zwalnia automatycznie z pokrycia kosztów pogrzebu w Niemczech.
Co więcej, osoba która skutecznie odrzuciła spadek, zasadniczo przestaje odpowiadać za pogrzeb jako spadkobierca (§ 1968 BGB). Ordnungsamt wciąż jednak ma prawo ściągnąć koszty pochówku od tej samej osoby na podstawie przepisów administracyjnych , traktując to jako obowiązek rodzinno-porządkowy, a nie spadkowy.
Czy koszty pogrzebu może pokryć państwo niemieckie?
Tak. Jeżeli masa spadkowa zmarłego nie wystarcza na pokrycie kosztów, a osoby zobowiązane do zorganizowania pogrzebu nie posiadają odpowiednich dochodów ani majątku, niemieckie państwo pokrywa wydatki w ramach pomocy społecznej.
Procedura ta nosi nazwę Sozialbestattung i jest regulowana przez § 74 SGB XII (Sozialgesetzbuch Zwölftes Buch – Kodeks Zabezpieczenia Społecznego, Księga XII).
Jak ubiegać się o zasiłek z Sozialamt?
Sozialamt przejmuje koszty, jeśli opłacenie pogrzebu z własnych środków jest niemożliwe z finansowego punktu widzenia – stosowane jest tzw. kryterium Unzumutbarkeit.
Wymagane dokumenty do wniosku w Sozialamt:
- Akt zgonu (Sterbeurkunde).
- Wstępny kosztorys z zakładu pogrzebowego lub rachunek za pochówek podstawowy.
- Potwierdzenie odrzucenia spadku lub zaświadczenie o braku majątku zmarłego.
- Dokumenty finansowe wnioskodawcy – dowody dochodów i stałych wydatków (zaświadczenie o pobieraniu Bürgergeld, Grundsicherung, zasiłku dla bezrobotnych, umowa najmu lokalu, koszty ogrzewania).
- Wyciągi z kont bankowych wnioskodawcy z ostatnich 3 miesięcy.
- Ewentualne dowody na brak kontaktu lub rażące zaniedbania ze strony zmarłego, w przypadku powoływania się na klauzulę uciążliwości.
Gdzie złożyć wniosek?
Co do zasady właściwy jest Sozialamt w miejscu zgonu zmarłego lub urzędowego miejsca zamieszkania zmarłego w chwili śmierci, a nie urząd właściwy dla miejsca zamieszkania wnioskodawcy.
Forma złożenia wniosku
Pismo można złożyć osobiście w urzędzie, wysłać listem poleconym lub przesłać drogą elektroniczną, jeśli dany Sozialamt udostępnia adres e-mail do przyjmowania wniosków lub specjalny formularz. Warto skorzystać z gotowych formularzy urzędowych, dostępnych na stronach internetowych właściwego miasta lub powiatu.
Koszty procedury i opłaty
Samo złożenie wniosku oraz całe postępowanie administracyjne w urzędzie pomocy społecznej na podstawie kodeksu SGB XII są całkowicie bezpłatne. Urząd nie pobiera żadnych opłat skarbowych ani manipulacyjnych za rozpatrzenie sprawy.
Jeśli ten tekst okazał się dla Ciebie przydatny, bądź z podobnymi na bieżąco. Dodaj nas do preferowanych źródeł w Google.
Wykorzystane źródła:
Niemiecki Kodeks Cywilny BGB: § 1615 i § 1615m, § 1944, § 1968.
Niemiecki Kodeks Zabezpieczenia społecznego, Księga dwunasta SGB XII: § 74.
Ustawa o pochówku poszczególnych krajów związkowych Niemiec LBestG – Ustawy takie jak np. Bestattungsgesetz NRW, BestattG BW.
Zdjęcie: auremar – stock.adobe.com
