Rundfunkbeitrag: Kiedy można sprzeciwić się opłacie w Niemczech?

Osoby, które pracują i mieszkają w Niemczech niemal automatycznie podlegają obowiązkowi opłacania składki na Rundfunkbeitrag. Po zameldowaniu się Beitragsservice pobiera dane z biura meldunkowego i wysyła list z informacją o uiszczeniu opłaty za abonament RTV. Oczywiście wspomnianą opłatę trzeba zapłacić, ale wraz z upływem czasu istnieje pewna możliwość, pozwalająca się jej sprzeciwić. Orzeczenie w tej sprawie wydał Federalny Sąd Administracyjny, co może stanowić dosyć dobrą i wiarygodną wskazówkę na przyszłość dla wielu osób. 

Kiedy można wnieść sprzeciw przeciwko Rundfunkbeitrag? 

W październiku 2025 roku Federalny Sąd Administracyjny wyjaśnił, kiedy osoba zobowiązana do płacenia abonamentu RTV w Niemczech ma prawo do wniesienia sprzeciwu. Dzieje się tak, gdy publiczni nadawcy tj. ARD, ZDF czy Deutschlandradio udostępniają i rozpowszechniają programy, które: 

• są ukierunkowane na propagowanie tylko jednego podglądu lub opinii, 
   
• stanowią znamiona propagandy oraz manipulacji, 
   
• utrudniają zrozumienie tego, co się dzieje w gospodarce, polityce czy sytuacji na świecie, 
   
• częściej kierują się prywatnym interesem, skupiając się wyłącznie na zarabianiu, a nie na działaniu w interesie społecznym, 
   
• są uzależnione od rządu, firm czy reklamodawców. 

Jeśli wyraźnie występuje jedna z powyższych sytuacji, osoba opłacająca Rundfunkbeitrag może wnieść sprzeciw. W tym przypadku na korzyść działa niemiecka konstytucja. Z drugiej jednak strony wspomniany Federalny Sąd Administracyjny wyznaczył pewne reguły, które muszą zostać spełnione.

Przede wszystkim jakikolwiek nadawany program w telewizji, radiu czy internecie, musi wyraźnie naruszać zasady związane z propagowaniem jednego poglądu lub opinii przez co najmniej dwa lata. Gdy taka sytuacja ma miejsce sporadycznie, nie jest to wystarczający powód dający możliwość uznania sprzeciwu za uzasadniony. Przykładowo, dotyczy to sytuacji gdy nadawany program był mocno stronniczy i dziennikarz również rozpowszechniał tylko jedną opinię w omawianym temacie. 

Ponadto sprzeciw nie będzie skuteczny, gdy nadawca publiczny zrealizuje reportaż, który będzie kontrowersyjny, ukierunkowany w stronę jednej partii politycznej i sytuacja ta będzie miała miejsce raz na jakichś czas. Jeżeli tego typu przekaz byłby nadawany przez lata, to w takiej sytuacji dochodzi do złamania konstytucji. 
 

Warto wiedzieć: Nadawcy publiczni mają prawo dążyć do tego, aby nadawane programy czy udostępniane informacje były różnorodne i bezstronne. Oznacza to, że nie jest to tak naprawdę ich obowiązkiem. Co więcej, media publiczne w Niemczech mają konstytucyjnie zagwarantowaną wolność w tworzeniu i udostępnianiu programów, co oznacza że nie mają na nie wpływu rządzący oraz sądy. 

Inne powody wniesienia sprzeciwu 

Oprócz zakwestionowana nadawanych programów, osoba która otrzymała pismo z informacją o obowiązku opłacania składek może również wnieść sprzeciw w następujących sytuacjach: 

• brak zamieszkania na terenie Niemiec, 
   
• wcześniej wydano decyzję o zwolnieniu z opłacania składek na abonament RTV, 
   
• przyznano zniżkę, ale naliczono pełną kwotę składki, 
   
• składka została już opłacona np. przez inną osobę, 
   
• pobierane są świadczenia zwalniające z Rundfunkbeitrag np. Bürgergeld, Sozialhilfe, BAföG, Blindenhilfe, 
   
• otrzymano orzeczenie o niepełnosprawności pozwalające na zwolnienie ze składek.

Rundfunkbeitrag - jak wnieść sprzeciw? 

Przede wszystkim trzeba rozróżnić dwie sytuacje. Pierwsza dotyczy tej, w której łamana jest niemiecka konstytucja. Jeśli osoba, która płaci składki uważa, że nadawany program jest niezgodny z prawem konstytucyjnym, to sprzeciw może wnieść wyłącznie do sądu, a nie do Beitragsservice. Następnie na drodze sądowej jest rozstrzygany spór i zapada wyrok. W takiej sytuacji trzeba skorzystać z pomocy adwokata oraz liczyć się z poniesieniem dodatkowych kosztów. 

Druga dotyczy wniesienia sprzeciwu na podstawie pisma otrzymanego od Beitragsservice z informacją o obowiązku opłacania składek. W tej sytuacji osoba zameldowana w Niemczech ma prawo w ciągu 1 miesiąca wnieść sprzeciw od otrzymanej decyzji. Najlepiej aby taki sprzeciw został wysłany przed upływem jednego miesiąca pocztą, za potwierdzeniem odbioru na adres instytucji, która jest nadawcą listu z informacją o naliczeniu składek. W otrzymanej korespondencji widoczne będą informacje dotyczące sprzeciwu tj. gdzie można go złożyć, w jakim terminie, do jakiej instytucji oraz w jakiej formie. 
 

Pamiętaj: Zgłoszenie sprzeciwu telefonicznie lub mailowo, nie jest skuteczne i Beitragsservice nie będzie go w ogóle rozpatrywał. 

Brak złożenia sprzeciwu lub wysłanie go po upływie jednego miesiąca od daty doręczenia listu z informacją o naliczaniu składek skutkuje tym, że decyzja jest ostateczna i nie można się od niej odwołać.

Czy samo zignorowanie opłaty za Rundfunkbeitrag wystarczy, żeby się sprzeciwić? 

Nie, zignorowanie opłaty za abonament RTV w Niemczech w żadnym wypadku nie zwalnia z obowiązku jej uiszczenia. Podobnie wygląda sytuacja, gdy osoba zgłosiła do  Beitragsservice informację o chęci wyrejestrowania i nie otrzymała żadnej odpowiedzi. Tak samo działa to w przypadku zgłoszenia reklamacji w związku z nadawanym programem. 

W trzech wspomnianych przypadkach składki są nadal naliczane. Jeśli nie zostaną opłacone dochodzi do zadłużenia. Często kraje związkowe pobierają dodatkową opłatę za przypomnienie o zapłacie. Na przykład w Nadrenii Północnej-Westfalii jest to 6,06 euro, a w Badenii-Wirtembergii 4 euro. Jeśli opłata nie zostanie uregulowana, wszczynane jest postępowanie egzekucyjne. Komornik może zająć pieniądze na koncie bankowym i automatycznie je pobrać na poczet spłaty zadłużenia. 

Zakwestionowanie opłaty Rundfunkbeitrag w Niemczech - podsumowanie 

Każdy, kto opłaca składki ma prawo do wniesienia sprzeciwu wobec nadawanych programów przez publicznych nadawców. Jednak sam sprzeciw nie gwarantuje zwolnienia z opłat. Muszą zostać przedstawione odpowiednie dowody, które będą wskazywać że publiczny nadawca wyraźnie łamie prawo konstytucyjne, co w większości przypadków staje się bardzo trudne do udowodnienia. 

Samo łamanie prawa konstytucyjnego nie wyczerpuje możliwości związanych z wniesieniem sprzeciwu. Zakwestionowanie składek może wystąpić, gdy między innymi osoba nie mieszka już w Niemczech oraz pobiera świadczenia socjalne zwalniające ją z tego obowiązku. W takiej sytuacji sprzeciw należy wnieść w ciągu jednego miesiąca, co jest szczególnie ważne z administracyjnego punktu widzenia. Brak reakcji będzie skutkować zaakceptowaniem decyzji, a od niej już potem nie ma odwołania. 

Zdjęcie: Lothar Drechsel – stock.adobe.com