Dobrowolne opłacanie składek nie zawsze gwarantuje otrzymanie emerytury

Dobrowolne opłacanie składek nie gwarantuje emerytury - fakty w skrócie

• Orzecznictwo Federalnego Sądu Socjalnego w Kassel rzuca zupełnie nowe światło na możliwość otrzymania jednego z rodzajów emerytury. 
• 77-latek zaskarżył decyzję o nienaliczeniu okresu do podstawowej emerytury (Grundrente), który rekompensował dobrowolnie opłacanymi składkami na ubezpieczenie emerytalne.
• Sąd oddalił pozew, stawiając na pierwszym miejscu osoby obowiązkowo ubezpieczone, na których opiera się niemiecki system emerytalny. 

Dobrowolne opłacanie składek bez gwarancji otrzymania emerytury w Niemczech 

Federalny Sąd ds. Socjalnych (BSG) w Kassel wydał 5 czerwca 2025 roku wyrok (sygn. akt B 5 R 3/24 R), który wyklucza możliwość uwzględnienia dobrowolnych składek emerytalnych przy ustalaniu prawa do podstawowej emerytury (Grundrente) w systemie ustawowym. Orzeczenie to jednoznacznie potwierdziło wcześniejsze stanowiska sądów niższej instancji.

Liczą się tylko obowiązkowe składki 

Zgodnie z treścią wyroku, jedynie obowiązkowe składki emerytalne mają znaczenie przy naliczaniu Grundrente. Uznano, że dobrowolne wpłaty do systemu nie spełniają kryteriów wymaganych do uzyskania prawa do tej formy zabezpieczenia społecznego.

Federalny Sąd Socjalny: 77-latek bez prawa do podstawowej emerytury 

Pozew dotyczący prawa do podstawowego dodatku emerytalnego został oddalony przez Federalny Sąd Socjalny w Kassel, który uznał, że nieuwzględnienie dobrowolnych składek emerytalnych przy przyznawaniu tego świadczenia nie narusza przepisów konstytucyjnych ani zasady równego traktowania.

Sprawa dotyczyła 77-letniego mężczyzny z Badenii-Wirtembergii, który domagał się przyznania dodatku do ustawowej emerytury. Niemieckie Ubezpieczenie Emerytalne nie uwzględniło jego wniosku, argumentując, że nie spełnia wymogu 33 lat opłacania składek na ubezpieczenie opartych o ustawowy system. Zgodnie z decyzją instytucji, do stażu zaliczono jedynie 230 miesięcy objętych obowiązkowym ubezpieczeniem. Dodatkowe 312 miesięcy wynikające z dobrowolnych składek opłacanych przez okres samozatrudnienia nie zostało uznane.

Istotny wyrok dla osób z własną działalnością 

Orzeczenie z 5 czerwca 2025 roku (sygn. akt B 5 R 3/24 R) potwierdziło, że kryteria kwalifikujące do przyznania podstawowej emerytury (Grundrente) mogą opierać się wyłącznie na składkach obowiązkowych. Wyrok ten wskazuje kierunek interpretacji przepisów prawa emerytalnego, szczególnie istotny dla osób prowadzących działalność na własny rachunek i opłacających składki dobrowolnie.

Na pierwszym miejscu osoby ustawowo ubezpieczone 

Priorytetowe potraktowanie osób, które przez lata regularnie odprowadzały składki od niskich wynagrodzeń, zostało przez sąd ocenione jako decyzja racjonalna i zgodna z zasadą sprawiedliwości społecznej. Rozwiązanie to ma na celu wsparcie tych, którzy przez całe zawodowe życie uczestniczyli w systemie na zasadach obowiązkowych, a nie tych, którzy jedynie doraźnie spełnili formalne kryteria.

Podstawowa emerytura opiera się na obowiązkowych składkach 

Sąd w Kassel wskazał, że przed wejściem w życie przepisów dotyczących podstawowej emerytury wiele osób ubezpieczonych dobrowolnie dokonało wpłat na minimalnym poziomie, co miało na celu spełnienie formalnych warunków przyznania świadczenia. Tymczasem najliczniejszą i najbardziej stabilną grupę płatników w systemie stanowią osoby objęte obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym, których składki mają kluczowe znaczenie dla utrzymania równowagi finansowej systemu emerytalnego. 

Z tego powodu uznano za zasadne, aby podstawowy dodatek emerytalny opierał się wyłącznie na okresach składkowych wynikających z obowiązkowego ubezpieczenia. Taka konstrukcja świadczenia mieści się w granicach swobody ustawodawczej, zwłaszcza że jest ono współfinansowane ze środków publicznych.

Działanie dobrowolnych składek na ubezpieczenie emerytalne w Niemczech 

Dobrowolne składki emerytalne w Niemczech stanowią elastyczną formę zabezpieczenia finansowego na przyszłość, szczególnie dla osób spoza obowiązkowego systemu ubezpieczeń społecznych. Ten rodzaj ubezpieczenia umożliwia budowanie kapitału emerytalnego nawet przy braku obowiązku składkowego, co może mieć kluczowe znaczenie dla samozatrudnionych, freelancerów, osób bez zatrudnienia, a także obywateli Niemiec mieszkających poza granicami kraju.

Kto może skorzystać z dobrowolnych składek na ubezpieczenie emerytalne? 

Z możliwości tej skorzystać mogą osoby powyżej 16. roku życia, które nie podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu. W przeciwieństwie do nich, osoby już objęte ustawowym systemem nie mają możliwości dokonywania wpłat w formie dobrowolnej.

Osoby pobierające pełną emeryturę i posiadające status osiągnięcia standardowego wieku emerytalnego nie kwalifikują się do opłacania składek dobrowolnych. Istnieje jednak wyjątek - w przypadku osób otrzymujących częściową emeryturę lub wcześniejsze świadczenie, możliwe jest opłacanie składek, które zostaną uwzględnione dopiero po osiągnięciu pełnego wieku emerytalnego.

Dobrowolne ubezpieczenie emerytalne: wysokość składek 

Dobrowolne składki mogą być ustalane samodzielnie w przedziale od 103,42 do 1497,30 euro miesięcznie. Ubezpieczony decyduje także o liczbie miesięcy, w których chce dokonywać wpłat, jednak raz opłaconej składki nie można później korygować. 

Jak dobrowolne składki na ubezpieczenie emerytalne wpływają na emeryturę? 

Wysokość emerytury wzrasta proporcjonalnie do sumy wpłaconych składek - roczna wpłata minimalna podnosi świadczenie o około 5 euro miesięcznie, natomiast maksymalna o około 75 euro. Świadczenie wypłacane jest dożywotnio, a po śmierci może zostać przekazane osobom uprawnionym do renty rodzinnej.

Kto może skorzystać na dobrowolnych składkach na ubezpieczenie emerytalne? 

Dobrowolne opłacanie składek na ubezpieczenie emerytalne służy nie tylko zwiększeniu przyszłej emerytury, ale również mogą pomóc w spełnieniu warunków niezbędnych do nabycia określonych uprawnień. Osoby, które przez kilka lat nie odprowadzały składek, na przykład z powodu wychowywania dzieci, mogą uzupełnić brakujące okresy składkowe i uzyskać prawo do standardowego świadczenia. Dobrowolne składki mogą również zabezpieczać prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, ale trzeba pamiętać, że zgodnie z wyrokiem Federalnego Sądu Socjalnego w Kassel nie można opierać wyłącznie na nich prawa do nabycia podstawowej emerytury (Grundrente). 

Prawo do podstawowej emerytury w Niemczech - zasady 

Grundrente znana również jako podstawowa emerytura to specjalny dodatek do emerytury, który został stworzony z myślą o osobach z wieloletnim stażem zawodowym, które przez większość życia zarabiały poniżej średniej krajowej. Celem tego rozwiązania jest poprawa sytuacji finansowej seniorów, którzy mimo długiego okresu pracy i regularnego opłacania składek nie osiągnęli wysokiego świadczenia emerytalnego.

Podstawowa emerytura przyznawana jest automatycznie po spełnieniu warunków określonych przez Niemieckie Ubezpieczenie Emerytalne (Deutsche Rentenversicherung).

Warunek 1: Wymagany minimalny staż ubezpieczeniowy - co najmniej 33 lata

Do okresu ubezpieczenia zaliczają się nie tylko lata przepracowane w ramach zatrudnienia objętego obowiązkowymi składkami, ale również:

• czas wychowywania dzieci,
• okresy opieki nad osobami zależnymi,
• pobieranie zasiłku chorobowego, rehabilitacyjnego lub dla bezrobotnych (jeśli są one zgodne z przepisami o okresach składkowych).

Uznawane są także wybrane okresy aktywności zawodowej za granicą, pod warunkiem, że wynikają z umów międzynarodowych lub przepisów unijnych.

Warunek 2: Dochody na poziomie nieprzekraczającym 80% przeciętnego wynagrodzenia

Prawo do Grundrente przysługuje osobom, które przez większość życia zawodowego zarabiały poniżej ustalonego limitu, czyli mniej niż 80% średniego wynagrodzenia w Niemczech. Obliczenia te bazują na dochodach, od których były odprowadzane składki na ubezpieczenie emerytalne.

Brak konieczności składania osobnego wniosku

Proces przyznawania świadczenia odbywa się automatycznie na podstawie danych posiadanych przez system ubezpieczeń społecznych. Weryfikacji podlegają staż pracy oraz poziom zarobków. Osoby uprawnione otrzymują Grundrente jako dodatek do podstawowej emerytury.

Obliczanie kwoty przysługującej z Grundrente 

Wysokość wypłacanej, podstawowej emerytury (Grundrente), jest ustalana indywidualnie. Im dłuższy staż i niższe zarobki w relacji do średniej krajowej, tym wyższy dodatek. W niektórych przypadkach Grundrente może zwiększyć emeryturę nawet o kilkaset euro miesięcznie.

Wykorzystane źródła: 

lto.de: Frei­wil­lige Bei­träge zählen nicht für die Grund­rente

deutsche-rentenversicherung.de: Freiwillige Rentenversicherung

Zdjęcie: pikselstock - stock.adobe.com