Ubezpieczenie: Czy można zrezygnować ze zdrowotnego w Niemczech?

Niemiecki, ustawowy system ubezpieczeń zdrowotnych (GKV) opiera się na zasadzie solidarności i dotyczy wszystkich osób, bez względu na wiek, stan cywilny czy stan zdrowia. W tym kraju funkcjonuje około 100 kas chorych, ale wszystkie z nich zapewniają niezbędny dostęp do opieki medycznej każdemu, kto opłaca składki. Ich wysokość jest uzależniona od osiąganych zarobków – lepiej zarabiający płacą więcej, mniej zarabiający płacą mniej. Czy na każdej osobie pracującej w tym kraju spoczywa obowiązek odprowadzania co miesiąc składek? 

Czy w Niemczech można zrezygnować z ustawowego ubezpieczenia zdrowotnego?

Rezygnacja z ustawowego ubezpieczenia zdrowotnego w Niemczech odbywa się wyłącznie w sytuacji, gdy osoba przestaje legalnie pracować na umowę o pracę, nie opłaca składek na ubezpieczenie zdrowotne i nie przebywa formalnie na terenie tego kraju. W takiej sytuacji nie występuje prawo do skorzystania z usług medycznych oraz nie jest wypłacany zasiłek chorobowy.

Jeżeli osoba jest zatrudniona na umowę o pracę w Niemczech, nie ma możliwości zrezygnowania z opłacania składek na ustawowe ubezpieczenie zdrowotne chyba, że jej zarobki przekraczają miesięcznie kwotę 5 812,50 euro – w tym przypadku może zrezygnować z ustawowego ubezpieczenia zdrowotnego i przejść do prywatnego ubezpieczenia (PKV).
 

Warto wiedzieć: Osoby prowadzące własną działalność (Gewerbe) mają możliwość wyboru pomiędzy ustawowym ubezpieczeniem zdrowotnym a prywatnym. 

Kiedy powstaje obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne w Niemczech? 

Obowiązek opłacania składek na ustawowe ubezpieczenie zdrowotne powstaje w momencie, gdy miesięczne zarobki nie przekraczają 5 812,50 euro w 2026 roku. W takiej sytuacji co miesiąc z wynagrodzenia potrącane jest 7,3% oraz naliczana jest dodatkowa składka składka zdrowotna. Średnio przyjmuje się że łączne obciążenia z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w Niemczech sięgają około 8,75%. 

Opłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne zapewnia dostęp do opieki medycznej, w tym wizyt u lekarza domowego, różnego rodzaju specjalistów. Dodatkowo kasa chorych do której odprowadzane są składki zapewnia także finansowanie pobytu w szpitalu, kosztów rehabilitacji, refunduje zakup niektórych leków oraz artykułów medycznych, wspierających proces zdrowienia. 
 

Warto wiedzieć: Osoby pracujące na tak zwany minijob, nie są objęte składkami na ubezpieczenie zdrowotne w Niemczech. W przypadku, gdy dojdzie do wypadku podczas pracy, osoba taka jest objęta ubezpieczeniem od następstw nieszczęśliwych wypadków. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy oprócz minijob występuje inne, główne zatrudnienie na umowę o pracę. Wtedy osoba jest objęta ubezpieczeniem zdrowotnym, ale dotyczy ono pełnego etatu, a nie minijobu. 

Zgodnie z obowiązującymi zasadami, ustawowa kasa chorych nie może sama wypowiedzieć umowy osobie ubezpieczonej. Z kolei pracownik, który uważa, że jego kasa chorych pobiera zbyt wysokie składki, może zmienić ją na inną. Obowiązuje w tym przypadku dwumiesięczny okres wypowiedzenia. Formalności z przejściem do innej kasy chorych są załatwiane pomiędzy ubezpieczycielami. 
 

Pamiętaj: Przy zmianie kasy chorych na nową, zazwyczaj obowiązuje okres 12 miesięcy w którym nie można dokonać zmiany. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy wysokość składek ulega zmianie. 

Inne sytuacje, w których osoba przebywająca w Niemczech jest objęta ustawowym ubezpieczeniem zdrowotnym

Ustawowe ubezpieczenie zdrowotne działa także w innych sytuacjach, w jakiej może znaleźć się osoba przebywająca w Niemczech. Ochrona medyczna działa w momencie, gdy pobierany jest zasiłek dla bezrobotnych. Składki są pokrywane przez urząd pracy i nie trzeba ich opłacać. Podobnie wygląda sytuacja w przypadku osób, które otrzymują zasiłek Bürgergeld. 

Oprócz tego, ubezpieczeniu zdrowotnemu obowiązkowo podlegają także inne osoby: 

• emeryci, 
   
• osoby niepełnosprawne,
   
• artyści i osoby wykonujące wolne zawody, 
   
• studenci, najpóźniej do ukończenia 30. roku życia, 

Ponadto, osoby które wcześniej były objęte składkami na ustawowe ubezpieczenie zdrowotne, wyjechały z Niemiec i z powrotem wróciły do tego kraju, niejako automatycznie są z powrotem objęte ubezpieczeniem. W takim jednak przypadku trzeba zgłosić się do samemu do kasy chorych lub informacja zostaje przekazana do Krankenkasse w momencie ponownego zameldowania. Podobnie wygląda sytuacja, gdy informacja o pobycie w Niemczech trafia do Jobcenter, Arbeitsagentur, Finanzamtu lub podejmowane jest zatrudnienie. 
 

Ważne: Pamiętaj, że w przypadku ponownego zarejestrowania się w ustawowej kasie chorych, nie posiadając żadnego zatrudnienia, naliczona zostanie dobrowolna składka zdrowotna, którą trzeba będzie opłacić. 

Dlaczego ustawowe ubezpieczenie zdrowotne może się opłacić?

Jedną z największych zalet opłacania składek na ustawowe ubezpieczenie zdrowotne w Niemczech jest możliwość otrzymania zasiłku chorobowego – Krankengeld. Po pierwszych sześciu tygodniach choroby, kasa chorych wypłaca świadczenie którego wysokość nie może być wyższa niż 90% zarobków netto. Przykładowo, zarabiając 2 800 euro brutto można otrzymać z Krankenkasse około 1519 euro, jeśli osoba korzysta z pierwszej klasy podatkowej, nie ma dzieci i nie płaci podatku kościelnego. Na zasiłek w kwocie 1696 euro mogą liczyć pracownicy, których miesięczna pensja wynosi 3 200 euro brutto. 

Ubezpieczenie zdrowotne, jak już wspomnieliśmy, działa także w przypadku osób pobierających zasiłek dla bezrobotnych. Tutaj także w przypadku choroby, wypłacany jest Krankengeld. Kwota świadczenia będzie niższa w porównaniu do osób pracujących na etacie, ponieważ liczona jest według wcześniej otrzymywanego zasiłki ALG 1. Na przykład, osoba w pierwszej klasie podatkowej, bez dzieci, nie opłacająca podatku kościelnego, przy zarobkach brutto na poziomie 2 800 euro, otrzyma z kasy chorych 1056 euro. Jeśli zarabiała wcześniej 3 200 euro brutto, to zasiłek chorobowy wyniesie w granicach 1220 euro.

Inną zaletą niemieckiego ustawowego ubezpieczenia zdrowotnego jest ochrona medyczna, która obowiązuje do jednego miesiąca po utracie zatrudnienia. Dzięki temu w czasie poszukiwania nowej pracy lub w okresie przejściowym do momentu otrzymania zasiłku dla bezrobotnych, można skorzystać z usług medycznych świadczonych w ramach przynależności do kasy chorych. 

Brak ubezpieczenia zdrowotnego wyklucza ochronę dla członków rodziny 

Poważnym, negatywnym skutkiem braku posiadania ustawowego ubezpieczenia zdrowotnego w Niemczech jest wyłączenie z ochrony najbliższych członków rodziny. Opłacanie składek gwarantuje, że małżonek, partner życiowy – w przypadku zarejestrowanych związków partnerskich – oraz dzieci, są objęte automatycznie opłacaniem składek na ubezpieczenie zdrowotne. 

Brak opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne również nie gwarantuje żadnej ochrony dla małżonka lub partnera, gdy przebywa na urlopie rodzicielskim lub macierzyńskim. 

Rezygnacja z ubezpieczenia zdrowotnego w Niemczech - podsumowanie

Niemiecki system ustawowego ubezpieczenia zdrowotnego jest tak skonstruowany, że rezygnacja z opłacania składek wiąże się z koniecznością rozwiązania umowy o pracę, brakiem meldunku oraz brakiem pozostawienia jakiegokolwiek śladu potwierdzającego obecność w tym kraju. 

W gruncie rzeczy takie podejście nie jest jednak żadnym rozwiązaniem, ponieważ w przypadku choroby wszystkie koszty leczenia trzeba pokrywać z własnej kieszeni. Według danych z 2023 roku, średnio za pobyt w szpitalu trzeba było zapłacić niecałe 7 000 euro. Zapewne w obecnym roku jest to jeszcze więcej. Jeśli potrącenie z pensji wynosi zaledwie 7,3% przy opłacaniu składki zdrowotnej, a do tego dochodzi fakt, że ubezpieczeni są także najbliżsi członkowie rodziny, to wycofanie się z ubezpieczenia zdrowotnego może być bardzo złym posunięciem. 

Zdjęcie: Zerbor – stock.adobe.com